Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Interpelacja w sprawie usług ściągania długów oraz faktoringu

   W praktyce obrotu gospodarczego jednym z najpoważniejszych problemów przedsiębiorców jest brak możliwości ściągnięcia należności od kontrahentów. Rosnący portfel złych długów skutkuje zakłóceniem płynności finansowej i narastaniem dalszych problemów finansowych i gospodarczych wierzyciela. Skomplikowana procedura dochodzenia, a przede wszystkim egzekucji należności w powiązaniu z częstym brakiem własnych służb prawnych wymusza na przedsiębiorcach szukanie alternatywnych rozwiązań. Jednym z nich jest sprzedaż przeterminowanych należności wyspecjalizowanym podmiotom gospodarczym. Za cenę dyskonta (różnicy pomiędzy wartością nominalną i ceną sprzedaży wierzytelności) przedsiębiorcy uzyskują niezbędne środki na dalszą działalność.

   Rozwój rynku (usług) obrotu wierzytelnościami - z korzyścią zarówno dla pośredników finansowych, jak i zbywców wierzytelności - wymaga jasności przepisów podatkowych dotyczących tych transakcji. Niestety pod rządami ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług powstały rozbieżności interpretacyjne. Przez pewien czas obowiązywania nowych przepisów do podatników docierały sprzeczne sygnały: o opodatkowaniu transakcji cesji podatkiem od czynności cywilnoprawnych albo podatkiem od towarów i usług. Ta wątpliwość wydaje się należeć do przeszłości (przewagę zyskało stanowisko, iż usługą podlegającą opodatkowaniu przepisami o VAT jest nabycie wierzytelności przez pośrednika finansowego). Obecnie wątpliwości dotyczą samych zasad opodatkowania podatkiem od towarów i usług.

   Zgodnie z załącznikiem nr 4 do ustawy o podatku od towarów i usług wolne od podatku są m.in. usługi pośrednictwa finansowego, z wyjątkiem usług ściągania długów oraz faktoringu. Jest to nowa jakość w stosunku do uchylonych przepisów: zwalniających od opodatkowania wszystkie transakcje cesji w zakresie pośrednictwa finansowego. Obecnie te z umów, które są zawarte w ramach usługi faktoringu, nie korzystają ze zwolnienia. Posługując się tym pojęciem, ustawa podatkowa nie definiuje jednak jego znaczenia. Również odwołanie do innych gałęzi prawa (w szczególności cywilnego) nie pozwala na zdefiniowanie umowy faktoringu. Polska nie jest również stroną aktów prawa międzynarodowego definiujących umowę faktoringu (Konwencja Ottawska). Mamy zatem do czynienia z sytuacją pozostawienia podatników z niezdefiniowanym pojęciem, którego znaczenie bezpośrednio determinuje sposób rozliczeń podatkowych. Wobec braku normatywnie określonych cech faktoringu interpretacyjne zdefiniowanie tego rodzaju umowy jest zatem działaniem niezbędnym. Jedynie sztywno określone przez Ministra Finansów, w taki sam sposób dla wszystkich podatników, cechy usługi faktoringu zlikwidują sferę niepewności. Działanie takie pozwoli bowiem na rozróżnienie umowy faktoringu (opodatkowanej stawką 22% VAT) od usług pośrednictwa finansowego w zakresie obrotu wierzytelnościami (zwolnionych od tego podatku).

   Należy wyraźnie zaznaczyć, że nie każda usługa pośrednictwa finansowego w zakresie cesji wierzytelności jest faktoringiem - gdyż czyniłoby to bezprzedmiotowym nazwanie umowy tą nazwą (dublującą istniejącą instytucję prawa). Faktoring jest zatem umową nienazwaną - zawierającą w sobie dodatkowe elementy (w stosunku do nabycia wierzytelności w zakresie usługi pośrednictwa finansowego) charakteryzujące ten właśnie stosunek prawny.

   Próba zdefiniowania faktoringu na gruncie prawa polskiego (a przede wszystkim w doktrynie: np. Leopold Stecki, ˝Umowa factoringu˝) prowadzi do następujących wniosków.

   Faktoring jest to umowa złożona, w której nabycie wierzytelności jest elementem zawsze występującym, ale jednym z wielu obowiązków usługodawcy. Te dodatkowe obowiązki to np.: prowadzenie rachunkowości usługobiorcy, doradztwo finansowe, prawne i gospodarcze, udzielanie pożyczek (jako wzmocnienie funkcji kredytowania poprzez zakup niewymagalnych wierzytelności), ocena wiarygodności gospodarczej kontrahentów usługobiorcy. ˝Zwykły˝ pośrednik finansowy nabywa zatem wierzytelność, sanując sytuację finansową zbywcy. Faktor prowadzi zaś szeroką obsługę finansów usługobiorcy. W przypadku faktoringu nabycie wierzytelności nie jest zatem celem samym w sobie, ale elementem ułatwiającym wykonanie wszystkich funkcji wynikających z istoty tej umowy.

   Faktoring cechuje ponadto nabywanie bieżących i przyszłych wierzytelności usługobiorcy. Jego rolą jest bowiem stałe, bieżące zarządzanie jego finansami. ˝Zwykłe˝ nabycie wierzytelności w warunkach pośrednictwa finansowego może obejmować również wierzytelności zaległe (przeterminowane). To rozróżnienie jest prawnie istotne i znajduje odzwierciedlenie w regulacjach podatkowych. Skoro obrotem pośrednika (faktora) jest dyskonto, opodatkowanie go 22% podatkiem znajduje uzasadnienie przy faktoringu. Dyskonto odpowiada tu bowiem wynagrodzeniu za funkcje kredytowe i usługi dodatkowe. W przypadku jednak pozostałego pośrednictwa finansowego wysoka wartość dyskonta uzasadniona jest wysokim prawdopodobieństwem braku ściągalności należności i nie znajduje ona odzwierciedlenia w faktycznych spłatach dłużnika. W tej sytuacji koszty podatku przekroczyłyby realny zysk pośrednika z danej transakcji.

   Pytanie: Czy zdaniem Ministra Finansów istotą umowy faktoringu są następujące elementy prawne: nabycie wierzytelności, wykonywanie czynności dodatkowych poza nabyciem wierzytelności oraz nabywanie wierzytelności zaległych?

   Jakie kroki zamierza podjąć Minister Finansów, aby ujednolicić i podać do powszechnej wiadomości podatników i aparatu skarbowego znaczenie tej - jak dotąd niezdefiniowanej i nieskodyfikowanej - umowy?

   Poseł Mieczysław Jedoń

   Warszawa, dnia 29 sierpnia 2005 r.