Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Interpelacja w sprawie zagrożeń związanych ze stosowaniem amunicji ze zubożonym uranem

   Szanowny Panie Ministrze! Sprawa stosowania przez wojska NATO pocisków ze zubożonym uranem ciągle jeszcze wywołuje wiele emocji i kontrowersji. Od czasów wojny bałkańskiej, w której użyto tę broń, zmarło 14 żołnierzy mających kontakt z miejscami, gdzie zrzucano pociski. Oficjalnie mówi się już o bałkańskim syndromie. Poważne dolegliwości dotykają również żołnierzy Armii Stanów Zjednoczonych, uczestniczących w wojnie w Zatoce Perskiej, gdzie także stosowano pociski uranowe, oraz mieszkańców Iraku. Fakt ten sprowokował naukowe oraz wojskowe gremia do kolejnej, gruntownej analizy szkodliwości dla człowieka oraz środowiska naturalnego zubożonego uranu. Ostatnio na ten temat ukazał się artykuł w miesięczniku ˝Nauka i Przyszłość˝, wydawanym przez Polską Akademię Nauk.

   Terminem ˝zubożony uran˝ określa się uraz pozostały po wydzieleniu z niego izotopu U-235. Zawiera on 99,7% izotopu U-238 emitującego promieniowanie alfa i beta. Na temat szkodliwości dla zdrowia izotopu U-238 zdania są podzielone. Jednak większość badaczy, także ze środowisk wojskowych, skłania się ku tezie, że tlenki izotopu powstające podczas zapłonu uranu niewątpliwie mogą być niebezpieczne dla organizmu ludzkiego i wywoływać bliżej nieokreślone choroby, gdy są wdychane lub wchłaniane np. w postaci pyłu przez uszkodzoną skórę. Ponadto zgoda panuje również co do szkodliwości emitowanych przez izotop U-238 i jego tlenek cząsteczek alfa i beta. Jak pisze pani Anna Leszkowska w artykule ˝Uranowe pola ćwiczeń˝ (˝Nauka i Przyszłość˝, marzec 2001 r.) ˝w tkankach pochłaniających w różnym stopniu energię promieniowania (jonizującego) dochodzi do wielu reakcji, m.in. jonizacji w obrębie komórki i tworzenia wolnych rodników (głównie z radiolizy wody) uznawanych za czynniki rakotwórcze. Pod wpływem promieniowania jonizującego białka, aminokwasy i kwasy nukleinowe (DNA, RNA) tracą swoje właściwości biochemiczne. I choć promieniowanie alfa i beta uznaje się za mniej szkodliwe dla organizmu niż gamma, to właśnie promieniowanie alfa - pochłaniane przez tkanki znajdujące się w pobliżu miejsca rozpadu radioaktywnego - powodują duże szkody˝.

   Dotychczas nie określono dawki promieniowania alfa i beta, wywołującej skutki mutagenne czy rakotwórcze. Nie ma jednak żadnych wątpliwości, że promieniowanie to w różnych dawkach działa na wszystkie żywe organizmy. Skutki napromieniowania, ujawniające się w ciągu kilku miesięcy lub lat, są najczęściej nieodwracalne. Wyniki badań przeprowadzonych na zwierzętach, jak pisze autorka artykułu, dowodzą, że ˝takie małe dawki skracają czas życia zwierząt, zwiększają częstość występowania nowotworów i działają mutagennie (...). [Uran-238] w formie nierozpuszczonej, wchłonięty przez drogi oddechowe, powoduje u zwierząt doświadczalnych zmiany włókniste w płucach, przerost nabłonka płuc i nowotwory płuc˝.

   Na kontakt z promieniowaniem alfa i beta narażeni byli i są w dalszym ciągu polscy żołnierze stacjonujący na Bałkanach. Niepokój także wzbudzają ćwiczenia wojsk NATO na polskich poligonach. Istnieją obawy, że w trakcie tego rodzaju ćwiczeń wojska Stanów Zjednoczonych czy Wielkiej Brytanii stosują pociski ze zubożonym uranem. W imię ochrony zdrowia i życia polskiego żołnierza konieczne jest wyjaśnienie wszelkich wątpliwości związanych ze stosowaniem tej broni.

   Panie ministrze:

   1. Jak pan minister ocenia niebezpieczeństwo związane ze stosowaniem pocisków ze zubożonym uranem?

   2. Czy na polskich poligonach udostępnianych wojskom NATO używana jest amunicja ze zubożonym uranem?

   3. Czy na wyposażeniu Wojska Polskiego znajduje się taka amunicja? Czy jest ona stosowana w ramach szkoleń i ćwiczeń?

   4. Czy Ministerstwo Obrony Narodowej zamierza wystąpić o przeprowadzenie badań poligonów, na których prowadzone były ćwiczenia wojsk NATO na obecność zanieczyszczeń promieniotwórczych, a w szczególności związków chemicznych uranu?

   5. Czy w związku z udziałem żołnierzy Wojska Polskiego w działaniach wojennych podejmowanych przez NATO żołnierze polscy są szkoleni w zakresie używania amunicji ze zubożonym uranem, sposobami ochrony przed kontaktem z radiotoksycznym działaniem związków uranu?

   6. Czy zajęcia w szkołach w ramach przedmiotu przysposobienie obronne obejmują informacje o zagrożeniach pyłami powstałymi podczas skażenia amunicją ze zubożonym uranem?

   Z poważaniem

   Poseł Bogdan Lewandowski

   Warszawa, dnia 29 marca 2001 r.