Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie ochrony własności narodowej w ubezpieczeniach w Polsce

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację posła na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej Janusza Dobrosza, dotyczącą ochrony własności narodowej w ubezpieczeniach w Polsce, z dnia 4 stycznia 2002 r., przedstawiam stanowisko w przedmiotowej sprawie.

   Sektor ubezpieczeniowy w Polsce stanowi nie tylko integralną część polskiej gospodarki, ale staje się coraz bardziej powiązany z międzynarodowym systemem finansowym. Wymaga on zatem dostosowania do funkcjonowania w ramach otwartego i konkurencyjnego rynku. Jest to zgodne z realizowaną strategią gospodarczą państwa, polegającą na integracji polskiej gospodarki z gospodarką światową, w szczególności z gospodarkami krajów OECD i Unii Europejskiej. Głęboka zmiana zasad organizacji polskiego systemu ubezpieczeń znajduje swoje uzasadnienie w konieczności dostosowania polskiego prawa ubezpieczeń do prawodawstwa Unii Europejskiej, w szczególności do koniecznego w kontekście przyszłego członkostwa zaakceptowania zasad regulujących działalność w ramach jednolitego rynku. Dla rozwoju sektora ubezpieczeniowego w Polsce w chwili obecnej najistotniejsze jest prawne oraz finansowe przygotowanie polskich firm ubezpieczeniowych do prowadzenia działalności w międzynarodowym środowisku.

   Zgodnie z ustawą z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej (DzU 96.11.62, z późn. zm.) nadzór nad funkcjonowaniem sektora ubezpieczeniowego w Polsce sprawuje minister finansów oraz Państwowy Urząd Nadzoru Ubezpieczeń.

   Kreowanie polityki w zakresie inwestycji zagranicznych w sektorze ubezpieczeń leży w gestii ministra właściwego do spraw instytucji finansowych. Minister finansów wydaje zezwolenie na prowadzenie działalności ubezpieczeniowej oraz na zmianę obszaru lub rzeczowego zakresu działalności zakładu ubezpieczeń po wyrażeniu opinii przez organ nadzoru ubezpieczeniowego - opinia ta nie ma charakteru wiążącego. Minister finansów zatwierdza zmiany statutów zakładów ubezpieczeń oraz wydaje zgody na nabycie akcji lub praw z akcji zakładów ubezpieczeń zapewniających przekroczenie odpowiednio 25%, 50% i 75% ogólnej liczby głosów na walnym zgromadzeniu z zastrzeżeniem, że wraz z uzyskaniem przez Polskę członkostwa w Unii Europejskiej podmiot zamierzający nabyć akcje lub prawa z akcji jest zobowiązany uzyskać zgodę ministra właściwego do spraw instytucji finansowych na nabycie akcji lub praw z akcji zakładów ubezpieczeń zapewniających przekroczenie odpowiednio 20%, 33%, 50% ogólnej liczby głosów na walnym zgromadzeniu akcjonariuszy. Ministrowi finansów przysługuje prawo odmówienia zgody na nabycie akcji lub praw z akcji albo objęcie akcji lub praw z akcji zakładu ubezpieczeń między innymi w przypadku, kiedy zagraża to ważnym interesom gospodarczym państwa.

   W tym miejscu należy zwrócić uwagę na fakt, że wprowadzenie prawnych ograniczeń napływu inwestycji zagranicznych do krajowego sektora ubezpieczeniowego stanowiłoby naruszenie przyjętych przez Polskę zobowiązań, w tym przede wszystkim zasady swobody przepływu kapitału.

   Państwowy Urząd Nadzoru Ubezpieczeń, wykonując swoje statutowe zadanie ochrony interesów osób ubezpieczonych, prowadzi nadzór nad działalnością zakładów ubezpieczeń w celu zapewnienia prawidłowego funkcjonowania rynku ubezpieczeń. W 2000 r. w 14 zakładach ubezpieczeń PUNU stwierdził niedobory kapitałowe zagrażające pokryciu zobowiązań wynikających z zawartych umów ubezpieczenia. W sytuacji niedokapitalizowania firm ubezpieczeniowych, z punktu widzenia PUNU, najważniejszą kwestią jest polepszenie wypłacalności zakładów ubezpieczeń działających w Polsce. Inwestycje zagraniczne w polskim sektorze ubezpieczeń mogą korzystnie wpłynąć na sytuację finansową zakładów ubezpieczeń oraz bezpieczeństwo interesów ubezpieczonych.

   Analizując sytuację na rynku, można stwierdzić, że krajowi inwestorzy nie byli zainteresowani inwestycjami w zakładach ubezpieczeń w takim stopniu, jak podmioty zagraniczne. W latach 1997-2000 zezwolenie na prowadzenie działalności ubezpieczeniowej otrzymało ogółem 29 zakładów ubezpieczeń, w tym jeden główny oddział ubezpieczyciela zagranicznego. W przyroście tym, nie licząc głównego oddziału, 22 to zakłady z przeważającym udziałem kapitału zagranicznego i 6 zakładów w całości z kapitałem polskim lub kapitałem zagranicznym nieprzekraczającym 50% wartości kapitału zakładowego. Suma kapitałów zakładowych 22 nowo powstałych zakładów z większościowym kapitałem zagranicznym była równa na koniec 2000 r. 633,2 mln zł (średnia wartość kapitału = 28,8 mln zł), zaś pozostałych 6 zakładów - 116,9 mln zł (średnia wartość kapitału = 19,5 mln zł). Uwzględniając wyłącznie zakłady ubezpieczeń istniejące dłużej niż cztery lata (tj. powstałe przed 1997 r.), przyrost kapitałów podstawowych tych zakładów w ciągu 2000 r. wyniósł 416,5 mln zł, w tym 392,9 mln zł stanowił kapitał zagraniczny. Choć powyższe dane zawierają pewne uogólnienia (nie uwzględniają np. zakresu prowadzonej działalności, który warunkuje wielkość wymaganego kapitału), odzwierciedlają jednak pewną tendencję.

   Wraz z rozwojem rynku ubezpieczeniowego, mierzonego wzrostem wartości zbieranych składek i wypłacanych odszkodowań, rosną wymagania w zakresie dostosowania wielkości środków własnych zakładów ubezpieczeń do rozmiarów prowadzonej działalności. Najistotniejszy wpływ na tę wielkość mają: poziom kapitału podstawowego, kapitałów zapasowych i rezerwowych oraz wygenerowane zyski bądź poniesione straty finansowe. W przeszłości można było zaobserwować brak zainteresowania dokapitalizowaniem zakładów przez inwestorów krajowych. Szansą dla ubezpieczycieli na wyjście z kłopotów było pozyskanie inwestora zagranicznego, który obok silnego zaplecza finansowego gwarantował także dostęp do nowoczesnej technologii ubezpieczeniowej, wiedzy i doświadczenia. Ponadto nie można uniknąć sytuacji (w szczególności na rozwijających się rynkach, takich jak rynek polski), gdy działalność ubezpieczeniowa prowadzona jest w sposób prawidłowy, a z powodu różnych czynników w krótkim okresie następuje zachwianie stosunków finansowych, wymagających pokrycia strat przez akcjonariuszy zakładu. W takich sytuacjach akcjonariusze powinni posiadać zdolność finansową do pokrywania nieoczekiwanych strat i zmniejszania ryzyka niewypłacalności zakładu. Z tego punktu widzenia udział kapitału zagranicznego w polskim sektorze ubezpieczeniowym jest zjawiskiem pozytywnym.

   Do kompetencji ministra skarbu państwa należy wykonywanie praw z akcji spółek należących do skarbu państwa. Obecnie jedyną firmą ubezpieczeniową, której znaczącym akcjonariuszem jest skarb państwa, jest Powszechny Zakład Ubezpieczeń SA. Minister skarbu państwa ma więc niewielki wpływ na rozwój narodowego sektora ubezpieczeniowego w Polsce.

   TUiR ˝WARTA˝ SA jest prywatną firmą ubezpieczeniową. W dniu 18 października 1999 r. minister skarbu państwa zbył w trybie zaproszenia do rokowań 19,81% akcji TUiR ˝WARTA˝ SA należących do skarbu państwa na rzecz Kulczyk Holdning SA. Transakcja została zrealizowana w dniu 19 października 1999 r. w trybie pakietowej transakcji pozasesyjnej. Obecnie skarb państwa nie posiada żadnych akcji TUiR ˝WARTA˝ SA.

   W trakcie procesu prywatyzacji PZU SA minister skarbu państwa zawarł kolejne umowy - w dniu 5 listopada 1999 r., 3 kwietnia 2001 r. oraz 4 października 2001 r. - z Konsorcjum Eureko B.V., BIG Banku Gdańskiego SA i BIG BG Inwestycje SA, na podstawie których konsorcjum nabyło 30% akcji spółki oraz uzyskało prawo do nabycia kolejnego pakietu akcji PZU SA.

   Obecnie minister skarbu państwa wykonuje prawa z ponad 55% akcji PZU SA. Intencją ministra skarbu państwa jest wprowadzenie zasady partnerstwa w prywatyzacji PZU SA poprzez:

   - zachowanie polskiego charakteru Grupy PZU,

   - istotny udział skarbu państwa w określaniu strategii rozwoju, a w tym w szczególności polityki inwestycyjnej i ubezpieczeniowej,

   - stabilizację organów spółki w okresie 3 do 5 lat,

   - wprowadzenie akcji spółki do obrotu publicznego.

   W chwili obecnej trwają rozmowy ministra skarbu państwa oraz Eureko B.V. , dotyczące powyższych kwestii oraz zapewnienia dalszego rozwoju Grupy PZU.

   Podsumowując, chciałbym zapewnić, że chcąc jak najlepiej sprawować urząd ministra skarbu państwa, staram się wykorzystywać w procesie decyzyjnym wszelkie dostępne informacje, ekspertyzy oraz opinie formułowane przez ekspertów.

   Z wyrazami szacunku

   Minister

   Wiesław Kaczmarek

   Warszawa, dnia 29 stycznia 2002 r.