Odpowiedź na interpelację w sprawie współpracy prokuratury z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z prokuraturą
  Szanowny Panie Marszałku! Uprzejmie przedstawiam odpowiedź na interpelację pana posła Zygmunta Szymańskiego z 16 kwietnia 2002 r. (SPS-0202-1136/02) w sprawie współpracy prokuratury z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych. Ponieważ interpelacja ta została skierowana zarówno do ministra sprawiedliwości, jak i ministra pracy i polityki społecznej jako dotycząca przedmiotu działalności obu resortów, wobec czego minister sprawiedliwości udziela niniejszej odpowiedzi w zakresie swojego działania (pytanie 3., 4.).
  Zgodnie z treścią art. 49 § 3 Kodeksu postępowania karnego za pokrzywdzonego uważa się zakład ubezpieczeń w zakresie, w jakim pokrył szkodę wyrządzoną pokrzywdzonemu przez przestępstwo lub jest zobowiązany do jej pokrycia.
  Przyjąć jednak należy, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako podmiot wypłacający uprawnionemu świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie jest zakładem ubezpieczeń, który uważa się za pokrzywdzonego w myśl art. 49 § 3 K.p.k. Uprawnienia pokrzywdzonego przysługują wyłącznie tym zakładom ubezpieczeń, których zakres działania sprowadza się do ubezpieczeń majątkowych i osobowych w rozumieniu art. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej (DzU z 1996 r. nr 11, poz. 62 z późn. zm.).
  Fundusz alimentacyjny został powołany i przekazany do dyspozycji ZUS-u z mocy ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym (DzU z 1991 r. nr 45, poz. 200 z późn. zm.) w celu wzmożenia opieki nad dziećmi i innymi osobami znajdującymi się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania świadczeń alimentacyjnych oraz zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji.
  Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wyrównuje powstałej w rezultacie niespełnienia obowiązku alimentacyjnego szkody, lecz przejmuje za zobowiązanego wykonanie tego obowiązku na przyszłość. Gwarantuje, że osoba upoważniona będzie otrzymywać zasądzone alimenty. Realizację roszczeń ZUS wobec dłużnika alimentacyjnego reguluje ściśle sama ustawa o funduszu alimentacyjnym. Równolegle bowiem z wypłatą świadczeń przez ZUS toczy się przeciwko dłużnikowi postępowanie egzekucyjne i nie ma powodów, aby w postępowaniu karnym przeciwko dłużnikowi uchylającemu się od płacenia alimentów ZUS miał uprawnienia pokrzywdzonego. Podkreślić tu należy, że zgodnie z art. 209 § 3 K.k. ściganie w takich sprawach odbywa się z urzędu.
  Reasumując, Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako podmiot wypłacający uprawnionemu świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie ma legitymacji do korzystania z uprawnień pokrzywdzonego. Pogląd taki wyraził Sąd Najwyższy z wyroku z dnia 30 sierpnia 2000 r., sygn. N V KKN 259/00.
  Projekt ustawy o zmianie ustawy Kodeks postępowania karnego, ustawy Przepisy wprowadzające Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw złożony w Sejmie w dniu 20 grudnia 2001 r. nie przewiduje zmiany przepisu art. 49 K.p.k.
  Jeśli natomiast chodzi o poruszoną przez pana posła kwestię wysokości zasądzonych alimentów, to należy podkreślić, że zakres obowiązku alimentacyjnego jest uregulowany w art. 128-144 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W szczególności w myśl art. 135 powołanej ustawy zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego, przy czym wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o jego utrzymanie lub wychowanie. Wskazane wyżej przepisy prawa materialnego sądy mają obowiązek stosować, jako że w myśl art. 178 ust. 1 konstytucji sędziowie podlegają konstytucji i ustawom. Natomiast nadzór nad działalnością sądów w zakresie orzekania sprawuje Sąd Najwyższy, zgodnie z art. 183 ust. 1 konstytucji. W świetle zatem tych uregulowań sądy nie mogą w sprawach o zasądzenie alimentów poprzestawać na samym żądaniu pozwu, ale mają również obowiązek badania okoliczności decydujących o zakresie obowiązku alimentacyjnego. Z kolei nadzór judykacyjny nad wypełnianiem przez sądy tego obowiązku sprawują sądy wyższego rzędu rozpoznające środki odwoławcze.
  Z poważaniem
  Podsekretarz stanu
  Marek Staszak
  Warszawa, dnia 9 maja 2002 r.
- Odpowiedź na interpelację w sprawie zlikwidowania uprawnień do ulgowych ubezpieczeń komunikacyjnych przysługujących inwalidom wojennym i wojskowym oraz kombatantom
- Interpelacja w sprawie zwiększenia w 2001 r. środków Krajowego Urzędu Pracy na aktywne formy zwalczania bezrobocia
- Interpelacja w sprawie objęcia branży odlewniczej systemem osłon przewidzianych dla innych restrukturyzowanych branż
- Odpowiedź na interpelację w sprawie zasad wyrażania zgody na zwrot mienia przez Agencję Własności Rolnej Skarbu Państwa
- Interpelacja w sprawie rozważenia możliwości powołania przez resort obrony narodowej korpusu osobowego oficerów wychowawczych w jednostkach wojskowych