Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie zadośćuczynienia i wyrównania krzywd poniesionych przez weteranów pracy Powszechnej Organizacji ˝Służba Polsce˝

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na wystąpienie Pana Marszałka z dnia 10 czerwca 2005 roku, znak: SPS-0202-10232/05, w sprawie interpelacji Pani Poseł Elżbiety Łukacijewskiej dotyczącej zadośćuczynienia i wyrównania krzywd poniesionych przez weteranów pracy Powszechnej Organizacji ˝ Służba Polsce˝, uprzejmie informuję;

   Sytuacja prawna osób wcielanych do brygad ˝Służba Polsce˝ uregulowana została ustawą z dnia 2 września 1994 roku o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (Dz. U. z 2001 r. Nr 60, poz. 622 z późn. zm.). Zgodnie z zapisem art. 1 ust. 1, 2 wymienionej wyżej ustawy żołnierzom z poboru w 1949 roku, którzy byli wcieleni do ponadkontyngentowych brygad ˝Służba Polsce˝, przysługuje świadczenie pieniężne. Wypłaca je właściwy organ emerytalno-rentowy na wniosek osoby uprawnionej złożony w tym organie (art. 3, ust. 1 cyt. ustawy).

   Natomiast, stosownie do informacji uzyskanej w tej sprawie od Ministra Obrony Narodowej, Powszechna Organizacja ˝Służba Polsce˝ została powołana na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1948 roku o powszechnym obowiązku przysposobienia zawodowego, wychowania fizycznego i przysposobienia wojskowego oraz organizacji spraw kultury fizycznej i sportu (Dz. U. Nr 12, poz. 90 z późn. zm.) celem bezpośredniego kierowania powszechnym obowiązkiem przysposobienia młodzieży.

   Obowiązkowi temu podlegali obywatele polscy obojga płci w wieku od 16 do 21 lat włącznie. Natomiast osoby, które nie odbyły zasadniczej służby wojskowej, podlegały powszechnemu obowiązkowi przysposobienia zawodowego, wychowania fizycznego i przysposobienia wojskowego do ukończenia 30 lat życia. Od wspomnianego obowiązku zwolnione były:

   - osoby uznane za niezdolne do pracy,

   - kobiety zamężne,

   - kobiety ciężarne,

   - osoby pełniące służbę wojskową,

   - jedyni żywiciele rodzin,

   - osoby prowadzące gospodarstwa rolne,

   - księża katoliccy, duchowni innych uznanych przez Państwo wyznań chrześcijańskich, którzy otrzymali wyższe święcenia, zakonnicy, którzy złożyli śluby zakonne, oraz rabini i podrabini.

   Powszechny obowiązek przysposobienia zawodowego obejmował naukę, wykonywanie pracy okresowej i wykonywanie pracy dorywczej. Czas wykonywania pracy okresowej nie mógł przekraczać 6 miesięcy, a w stosunku do młodzieży w wieku poborowym i starszej - okresu trwania zasadniczej służby wojskowej.

   Wykonywanie powszechnego obowiązku przysposobienia zawodowego odbywało się w jednostkach organizacyjnych Powszechnej Organizacji ˝ Służba Polsce˝ w brygadach, batalionach hufcach i drużynach. Wykonywanie pracy nie mogło trwać dłużej niż 6 godzin w ciągu doby, pozostały czas przeznaczony był na naukę, wychowanie fizyczne i przysposobienie wojskowe.

   Osoby wykonujące powszechny obowiązek przysposobienia zawodowego otrzymywały zakwaterowanie, wyżywienie i umundurowanie. Osobom tym przysługiwało prawo do bezpłatnej opieki lekarskiej oraz do świadczeń przewidzianych ustawą o zaopatrzeniu inwalidzkim - w razie utraty zdolności zarobkowej, kalectwa lub śmierci.

   Okres pracy wykonywanej w ramach powszechnego przysposobienia zawodowego młodzieży zaliczał się do obowiązkowego okresu pracy przewidzianego dekretem z dnia 8 stycznia 1946 roku o rejestracji i o obowiązku pracy (Dz. U. Nr 3, poz. 24).

   Ponadto osobom, które wykonywały powszechny obowiązek przysposobienia zawodowego, wychowania fizycznego i przysposobienia wojskowego, przysługiwało:

   - prawo do odbycia skróconej zasadniczej służby wojskowej lub zwolnienie od tej służby, jeżeli czas wykonywania powszechnego obowiązku przysposobienia zawodowego był równoważny okresowi trwania zasadniczej służby wojskowej,

   - prawo pierwszeństwa do:

   a) przyjęcia do zakładów naukowych i otrzymania stypendiów,

   b) przyjęcia do szkół wojskowych,

   c) kierowania do pracy przez urzędy zatrudnienia.

   Przywołana na wstępie ustawa z 25 lutego 1948 roku utraciła moc z dniem 1 grudnia 1956 roku dzięki ustawie o zniesieniu i zmianach w podporządkowaniu niektórych urzędów centralnych (Dz. U. Nr 54, poz. 246).

   W świetle przedstawionego wyżej wyjaśnienia należy zaznaczyć, że w polskim ustawodawstwie nie istnieją przepisy prawne, które regulowałyby sprawy odszkodowawcze za pracę w charakterze junaka ˝Służby Polsce˝.

   Natomiast warto przypomnieć, że okres pracy wykonywanej z tytułu powszechnego obowiązku przysposobienia zawodowego w ramach Powszechnej Organizacji ˝Służba Polsce˝ uważany jest w świetle przepisów emerytalno-rentowych za okres składkowy. W związku z tym wszystkim tym osobom, które przedstawią dowody potwierdzające pracę w ramach Powszechnej Organizacji ˝Służba Polsce˝, okres tej pracy uwzględniany jest przy emeryturze lub rencie.

   Wydaje się, że kwestie roszczeń odszkodowawczych winny być rozpatrywane i poddawane ocenie zawsze w kontekście historycznym i społecznym, a w tym konkretnie przypadku szczególnie w kontekście prawnym (obowiązywanie przepisów o rejestracji i obowiązku pracy).

   Obecnie trudno poddawać ocenie trud i wysiłek powojennego pokolenia junaków, każda taka próba byłaby moralnie naganna. Jednak należy podkreślić, że coraz to nowe grupy osób, które zostały pokrzywdzone czy to w związku z działaniami wojennymi 1939-1945, czy też działaniami okresu powojennego, zgłaszają roszczenia o zadośćuczynienie tym krzywdom. Nie jest jednak możliwe ze względów finansowych, a także nie jest do końca uzasadnione merytorycznie rozszerzanie o coraz to nowe grupy grona osób uprawnionych do specjalnych świadczeń. Odnosi się to również do postulowanych przez Panią Poseł dodatków do emerytur i rent lub jednorazowych odszkodowań z tytułu wykonywanej pracy dla grupy junaków Powszechnej Organizacji ˝Służba Polsce˝.

   Z poważaniem

   Sekretarz stanu

   Cezary Miżejewski

   Warszawa, dnia 29 czerwca 2005 r.