Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie tolerowania przez organy skarbowe nielegalnego handlu prowadzonego przez obywateli innych państw

   Odpowiadając na interpelację panów posłów w sprawie tolerowania przez organy skarbowe nielegalnego handlu prowadzonego przez obywateli innych państw, przekazaną przez wicemarszałka Sejmu RP przy piśmie, znak SPS-0202-742/02, z dnia 28 lutego 2002 r., uprzejmie informuję, że działalność handlowa prowadzona na terenie kraju przez cudzoziemców podlega wnikliwej kontroli całego aparatu skarbowego. Organy kontroli skarbowej od szeregu lat wykorzystują wszelkie dostępne środki w celu eliminowania tego rodzaju działalności, która stanowić może poważne niebezpieczeństwo dla handlu krajowego.

   Doceniając wagę problemu, wraz z wprowadzeniem w 1993 r. obowiązku banderolowania niektórych wyrobów akcyzowych, służby kontrolne podległe ministrowi finansów podjęły systematyczne kontrole w zakresie prawidłowości stosowania znaków skarbowych akcyzy. Działaniami kontrolnymi objęto poza podmiotami wytwarzającymi wyroby podlegające obowiązkowi banderolowania i podmiotami prowadzącymi działalność handlową i gastronomiczną także te działające bez zachowania warunków oraz form przewidzianych przepisami prawa.

   Obserwowana w ostatnim okresie eskalacja wprowadzania do krajowego obrotu handlowego wyrobów tytoniowych i spirytusowych bez wymaganych banderol, a więc wyrobów, od których nie zapłacono należnych podatków i cła, spowodowała konieczność podjęcia niezbędnych kroków w celu przeciwdziałania tym niekorzystnym zjawiskom. Mając na uwadze zahamowanie spadku wpływów budżetowych z tytułu podatku akcyzowego i podatku od towarów i usług, Departament Kontroli Skarbowej Ministerstwa Finansów dokonał niezbędnych zmian w strategii kontrolnej urzędów kontroli skarbowej.

   Począwszy od marca 2000 r. działania urzędów kontroli skarbowej zostały ukierunkowane na kontrolę bazarów i targowisk, szczególnie tych położonych w rejonach przygranicznych. We wschodnich i północno-wschodnich rejonach kraju, gdzie skala przemytu i obrotu nielegalnie sprowadzonymi papierosami i wyrobami alkoholowymi jest największa, prowadzone są również kontrole dworców kolejowych i autobusowych oraz dróg dojazdowych do przejść granicznych. Pracownicy urzędów kontroli skarbowej wykonują zadania kontrolne także w godzinach popołudniowych i nocnych oraz w dni ustawowo wolne od pracy.

   W efekcie przeprowadzonych w roku 2000 kontroli ujawniono i zabezpieczono bez wymaganych znaków akcyzy m.in. 736 167 paczek papierosów oraz 33 073 szt. opakowań jednostkowych alkoholu. W wyniku kontroli przeprowadzonych w roku 2001 zakwestionowano niebanderlowanych odpowiednio: 886 287 paczek papierosów i 49 817 opakowań jednostkowych alkoholu. Oprócz wymiernych efektów, prowadzone kontrole mają również charakter prewencyjny.

   Z inicjatywy Ministerstwa Finansów, w celu zwiększenia skuteczności w zakresie ochrony interesów majątkowych skarbu państwa oraz zwalczania przestępczości gospodarczej i zorganizowanej, urzędy kontroli skarbowej zawarły porozumienia z Policją, Strażą Graniczną i służbami celnymi oraz z regionalnymi inspektoratami celnymi. Do wspólnych działań kontrolnych włączone zostały ponadto Inspekcja Handlowa i straże miejskie.

   Wzajemna współpraca i koordynacja działań różnych służb kontrolnych obejmuje także wymianę doświadczeń i informacji zebranych w trakcie prowadzonych kontroli. W styczniu 2001 r. Departament Kontroli Skarbowej Ministerstwa Finansów, w ramach współpracy ze służbami celnymi, polecił podległym urzędom kontroli skarbowej przekazywanie co miesiąc do właściwych miejscowo urzędów celnych informacji dotyczących przechowywania lub przewożenia wyrobów akcyzowych podlegających obowiązkowi oznaczania znakami skarbowymi akcyzy lub opakowań z tymi wyrobami, jeżeli rodzaj, ilość lub wartość wskazują na ich przeznaczenie do działalności gospodarczej, a także wprowadzania do obrotu tych wyrobów nieoznaczonych znakami skarbowymi akcyzy, szczególnie w przypadkach, w których prowadzone dochodzenie wskazuje na zagraniczne pochodzenie kontrolowanych wyrobów spirytusowych i papierosów. Informacje powyższe są cennym uzupełnieniem danych będących w posiadaniu organów celnych, co pozwala Służbie Celnej na bardziej precyzyjną analizę ryzyka, skuteczniejszą selekcję podmiotów poddawanych kontroli celnej oraz ukierunkowanie kontroli celnej na potencjalne źródła nielegalnego napływu wyrobów spirytusowych i papierosów na polski obszar celny.

   W przypadkach naruszenia przepisów o oznaczaniu wyrobów znakami skarbowymi akcyzy wszczynane są postępowania karne skarbowe. Wejście w życie z dniem 17 października 1999 r. Kodeksu karnego skarbowego spowodowało, że przestępstwa określone wcześniej w przepisach karnych ustawy z dnia 2 grudnia 1993 r. o oznaczaniu wyrobów znakami skarbowymi akcyzy (DzU nr 127, poz. 584) są kwalifikowane jako przestępstwa i wykroczenia skarbowe i peanalizowane na podstawie przepisów Kodeksu karnego skarbowego. W stosunku do nieobanderolowanych papierosów i wyrobów spirytusowych przepisy kodeksu przewidują obligatoryjny ich przypadek jako przedmiotów czynów zabronionych.

   Odnosząc się do kwestii zasygnalizowanego przez panów posłów zjawiska nielegalnego handlu cudzoziemców na bazarach i targowiskach woj. podkarpackiego, uprzejmie informuję, że w granicach upoważnień ustawowych inspektorzy kontroli skarbowej i pracownicy zatrudnieni w Urzędzie Kontroli Skarbowej w Rzeszowie obok kontroli legalnie działających przedsiębiorstw wykonują permanentne doraźne czynności kontrolne ukierunkowane na likwidację i zapobieganie nielegalnej działalności handlowej prowadzonej przez cudzoziemców. W celu zintensyfikowania zarówno efektywności, jak i skuteczności powyższych działań zawarte zostały porozumienia regulujące zasady wzajemnej współpracy i współdziałania Urzędu Kontroli Skarbowej w Rzeszowie z:

   - Regionalnym Inspektoratem Celnym w Przemyślu w dniu 5 sierpnia 1999 r.

   - Urzędem Celnym w Przemyślu w dniu 14 października 1999 r.

   - Bieszczadzkim Oddziałem Straży Granicznej w Przemyślu w dniu 23 września 1999 r.

   - Komendą Wojewódzką Policji w Rzeszowie w dniu 21 lipca 2000 r.

   - Oddziałem Okręgowym Straży Ochrony Kolei w Lublinie w dniu 17 stycznia 2001 r.

   Pragnę nadmienić, że we współpracy z funkcjonariuszami ww. instytucji kontrole cudzoziemców prowadzone są nie tylko na placach targowych całego województwa, ale także w okolicach przejść granicznych, na drogach dojazdowych do przejść granicznych oraz w pociągach.

   Ponadto uprzejmie informuję, że niezależnie od powyższego działania Urzędu Kontroli Skarbowej w Rzeszowie - obejmującego swoją właściwością woj. podkarpackie - w przedmiotowym zakresie, nie pozbawione waloru prewencyjnego, skutkują przede wszystkim efektami w postaci (dane za 2001 r.):

   - 318 przeprowadzonych postępowań kontrolnych skarbowych (statystyka obejmuje jedynie tzw. pozytywne kontrole),

   - 318 nałożonych mandatów karnych na kwotę 27 490 zł,

   - wszczętych 985 dochodzeń karnych skarbowych dotyczących naruszenia obowiązku oznaczania wyrobów znakami skarbowymi akcyzy,

   - 2857 przeprowadzonych kontroli szczególnego nadzoru podatkowego, w ramach których stwierdzono nieprawidłowości w 1686 przypadkach,

   - zatrzymanych 13 453 dm3 100-procentowych wyrobów spirytusowych bez polskich znaków skarbowych akcyzy,

   - zatrzymanych 154 068 paczek papierosów bez polskich znaków skarbowych akcyzy.

   Należy nadmienić, że działania kontrolne napotykają na liczne utrudnienia, np.:

   - brak stałego miejsca zamieszkania obcokrajowców oraz możliwość ich ciągłego przemieszczania się uniemożliwiają zachowanie ustawowych procedur związanych ze wszczęciem postępowania kontrolnego i jego prowadzeniem, tj. doręczeniem upoważnienia, zawiadomieniem o kontroli, z ustaleniem nazwy firmy i jej siedziby, określonym sposobem korespondencji, przedstawieniem adnotacji o zapoznaniu kontrolowanego z treścią dokumentów i dokonanych ustaleniach,

   - cudzoziemcy przeważnie nie władają językiem polskim, w związku z czym występują trudności w porozumieniu i wyegzekwowaniu od nich dokumentów,

   - osoby handlujące dokonują sprzedaży towarów z podręcznego bagażu, co utrudnia odróżnienie tego bagażu od opakowania zawierającego towary przeznaczone na sprzedaż, a także pozwala na szybkie opuszczenie miejsca sprzedaży i porzucenie towaru,

   - osoby te wywodzą się często lub mają bezpośredni kontakt ze środowiskiem kryminogennym, co wiąże się z ryzykiem wkroczenia na terytorium działalności zorganizowanych grup przestępczych,

   - państwa, z których najczęściej pochodzą obcokrajowcy (azjatyckie i byłego ZSRR), nie podpisały Konwencji o wzajemnej pomocy administracyjnej w sprawach podatkowych, sporządzonej w Strasburgu w dniu 25 stycznia 1998 r.

   Dlatego też skuteczność przeprowadzania tego rodzaju kontroli wymaga współdziałania innych organów (Policja, Straż Graniczna, Inspekcja Celna, Straż Miejska itp.).

   Pozwalam sobie ponadto dodać, że do istotnych działań o charakterze prawnym podjętych w celu ograniczenia nadmiernego napływu na polski obszar celny m.in. wyrobów alkoholowych i tytoniowych, stanowiącego źródło dostaw dla nielegalnego handlu tymi towarami m.in. na bazarach, należy zaliczyć obowiązujące od dnia 1 stycznia 2002 r.:

   a) Nowe uregulowania w zakresie zwolnień celnych wprowadzone ustawą z dnia 22 grudnia 2000 r. o zmianie ustawy Kodeks celny i ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (DzU z 2001 r. nr 12, poz. 92). Stosownie do postanowień art. 19014 § 1 Kodeksu celnego zwolnione od cła są towary przywożone w bagażu osobistym podróżnego przybywającego na polski obszar celny, jeżeli ilość i rodzaj tych towarów nie wskazują na przeznaczenie handlowe. Ponadto nowela Kodeksu celnego wprowadziła zwolnienia od cła dla dwóch odrębnych kategorii podróżnych: normy ogólne dla podróżnych i normy odrębne m.in. dla podróżnych zamieszkałych w strefie nadgranicznej.

   b) Zróżnicowane normy ilościowe i wartościowe na przywóz towarów przez osoby mające miejsce zamieszkania w strefie nadgranicznej i poza tą strefą (rozporządzenie ministra finansów z dnia 7 grudnia 2001 r. w sprawie zwolnienia od cła towarów przywożonych w bagażu osobistym podróżnego - DzU nr 148, poz. 1651) przewidują, że osoby zamieszkałe w strefie nadgranicznej nie mogą wwieźć łącznie wyrobów alkoholowych więcej niż 0,5 litra, natomiast możliwość przywozu papierosów ograniczono do ilości nie więcej niż 20 szt.

   Ponadto podróżny (pod warunkiem ukończenia 18 lat) może skorzystać ze zwolnienia od cła w ramach ustanowionych w powyższym rozporządzeniu norm ilościowych - nie częściej niż 1 raz w miesiącu.

   c) W celu pełniejszej identyfikacji podróżnych składających deklaracje ˝alkoholowe lub tytoniowe˝ wprowadzony został obowiązek wpisywania adresu zamieszkania przez osoby wypełniające te deklaracje (rozporządzenie ministra finansów z dnia 12 grudnia 2001 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków wykonywania czynności kontrolnej celnej - DzU nr 149, poz. 1675). Obowiązek ten jest związany ze zmianami w zakresie zwolnień celnych, uzależniającymi wielkość limitów towarów zwolnionych od cła od miejsca zamieszkania osoby korzystającej z tych preferencji (strefa nadgraniczna lub pozostały obszar kraju). Pełniejsza identyfikacja podróżnych wypełniających te deklaracje powinna przyczynić się do zwiększenia efektywności postępowań karnych skarbowych w stosunku do osób naruszających przepisy prawa i skrócenia czasu ich trwania.

   Pozwalam sobie nadto zauważyć, że przewiduje się wprowadzenie nowych regulacji prawnych, które skutecznie przeciwdziałałyby nielegalnemu przywozowi oraz obrotowi na terytorium RP wyrobami podlegającymi obowiązkowi oznaczania znakami skarbowymi akcyzy w poselskim projekcie ustawy o przeciwdziałaniu nielegalnemu obrotowi wyrobami akcyzowymi.

   Konieczność uszczelnienia granicy i co się z tym wiąże zwiększenia skuteczności różnych służb państwowych w zwalczaniu zjawiska przemytu znalazła wyraz w dokumencie opracowanym przez Międzyresortowy Zespół ds. Zagospodarowania Granicy Państwowej. W dokumencie pn. ˝Raport w sprawie przeciwdziałania przemytowi wyrobów alkoholowych na polski obszar celny przez osoby fizyczne˝ został zawarty katalog działań w tym zakresie. Uwzględniają one bardziej niż dotychczas skoordynowane współdziałania różnych służb państwowych w zwalczaniu omawianej patologii. Z uwagi na charakter tych działań odnoszą się one także do przemytu wyrobów tytoniowych. Polegają one m.in. na:

   a) nasileniu i zaostrzeniu kontroli celnej na granicy wschodniej i południowej,

   b) wprowadzeniu w urzędach celnych sprawnego systemu kontroli wewnętrznej,

   c) eliminowaniu podczas kontroli celnej zachowań i sytuacji potencjalnie sprzyjającej korupcji,

   d) zwiększonym współdziałaniu służb celnych w realizacji zadań kontrolnych z organami Policji, Straży Granicznej, Inspekcji Celnej, urzędów kontroli skarbowej; intensyfikacji współpracy z organami uprawnionymi do podejmowania działań operacyjno-rozpoznawczych (Policją, Strażą Graniczną, Inspekcją Celną i wywiadem skarbowym) oraz niektórymi podmiotami międzynarodowymi, w tym m.in. z Europejskim Biurem do Walki z Nadużyciami Finansowymi (OLAF),

   e) podejmowaniu nowych oraz kontynuowaniu systematycznych kontroli wykonywanych przez urzędy kontroli skarbowej, urzędy celne i Inspekcję Celną na bazarach i targowiskach, zwłaszcza zlokalizowanych w województwach przygranicznych i w pobliżu dużych aglomeracji miejskich (jak i na drogach oraz w miejscach skupu towarów),

   f) modernizacji przejść granicznych, w których dopuszczony jest ruch pieszy, na których powinny być spełnione następujące warunki: oddzielenie od pozostałego ruchu, odpowiednie wynagrodzenie ciągów pieszych, wyposażenie pomieszczeń służących do kontroli ruchu pieszego w odpowiedni sprzęt kontrolny.

   Pełne wdrożenie powyższych działań powinno zwiększyć skuteczność przeciwdziałania i zwalczania zjawiska przemytu papierosów i związanego z nim nielegalnego obrotu handlowego.

   Zahamowanie narastającego nielegalnego importu towarów należy także wiązać z wypełnianiem jednego z głównych zadań decydujących o przyjęciu Polski do Unii Europejskiej, jakim jest zharmonizowanie systemów celnych, zważywszy, że duża część polskiej granicy stanie się zewnętrzną granicą Unii. Plany strategiczne administracji celnej zostały zsynchronizowane z wymogami UE w przyjętym przez Radę Ministrów w dniu 19 października 1999 r. dokumencie pn. ˝Strategia działania polskiej administracji celnej do roku 2002˝. Zgodnie z określonymi w niej założeniami przewiduje się przesunięcie zasobów kadrowych administracji celnej oraz sprzętu z granicy zachodniej i południowej na granicę wschodnią.

   W dokumencie tym zostało wskazane szereg działań przyczyniających się do zwalczania przemytu, a w szczególności: zorganizowanie kontroli selektywnej na bazie systemu analizy ryzyka, ustalenie zasad współpracy ze wszystkimi służbami granicznymi i rozwój systemu powtórnej kontroli celnej, zapewnienie wyposażenia urzędów celnych w specjalistyczny sprzęt pozwalający na skuteczną kontrolę i identyfikację towarów podlegających zakazom i ograniczeniom.

   Niezależnie od powyższego należy zaznaczyć, iż rząd jest w trakcie przebudowy służb celno-skarbowych. Podstawowym celem finalizowanych prac w tym zakresie jest wzmocnienie skuteczności tych służb przede wszystkim pod względem efektywniejszego zwalczania wszelkich form przemytu i funkcjonującego w ścisłym powiązaniu z tym procederem ˝czarnego rynku˝ towarów pochodzących z przemytu.

   Sekretarz stanu

   Wiesław Ciesielski

   Warszawa, dnia 22 marca 2002 r.