Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie przyznawania przez samorządy gminne pomocy materialnej najuboższym uczniom w postaci stypendiów

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację Pani Poseł Marioli Sokołowskiej (SPS-0202-10448/05) w sprawie udzielania pomocy materialnej dla uczniów, uprzejmie wyjaśniam, że: zgodnie z ustawą z dnia 16 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. Nr 281, poz. 2781) wprowadzony został nowy, systemowy model pomocy materialnej dla uczniów. Powyższy akt prawny dodał do ustawy o systemie oświaty nowy rozdział 8a ˝Pomoc materialna dla uczniów˝, który w sposób szczegółowy określa zasady udzielania pomocy materialnej dla uczniów w postaci stypendium szkolnego, zasiłku szkolnego, stypendium za wyniki w nauce lub za osiągnięcia sportowe, stypendium Prezesa Rady Ministrów, stypendium ministra właściwego ds. oświaty i wychowania, stypendium ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego.

   Na podstawie art. 90r pkt 2 ustawy o systemie oświaty środki na realizację stypendiów zostały zagwarantowane w ustawie budżetowej na 2005 r. w rezerwie celowej nr 55 ˝Narodowy Program Stypendialny˝. W 2005 r. na ten cel parlament przyznał kwotę 242 500 000 zł. Należy oczekiwać, że doświadczenia roku bieżącego oraz zgłaszane przez jednostki samorządu terytorialnego potrzeby spowodują w kolejnych latach zwiększenie przez parlament nakładów na realizację programu stypendialnego dla uczniów.

   Biorąc pod uwagę skalę problemu ubóstwa wśród uczniów, a tym samym pożądanego zakresu świadczeń pomocy stypendialnej, uprzejmie informuję, że wg danych GUS ok. 24% dzieci i młodzieży pochodzi z rodzin, w których dochód na członka rodziny nie przekracza progu uprawniającego do korzystania ze świadczeń socjalnych z pomocy społecznej. Zatem do ubiegania się o stypendia uprawnionych jest ok. 1,6 mln uczniów.

   Dotacja celowa dla poszczególnych gmin na 2005 r. została wyliczona zgodnie z algorytmem zamieszczonym w r

   ozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 22 lutego 2005 r

   . w sprawie terminów przekazywania dotacji celowej gminom na dofinansowanie świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym oraz sposobu ustalania wysokości tej dotacji (Dz.U. z 2005 r. Nr 36, poz. 319). Dane, na podstawie których dokonano wyliczenia kwoty dotacji dla gmin, pochodzą z Ministerstwa Finansów, Głównego Urzędu Statystycznego oraz odpowiednich departamentów urzędów wojewódzkich. Dane te dotyczą roku 2004 i obejmują liczbę osób zamieszkujących na terenie gminy, liczbę dzieci w wieku 6-18 lat, dochodowość gminy w przeliczeniu na jednego mieszkańca, liczbę osób, którym przyznano zasiłek okresowy. W związku z tym wiele gmin, mimo pozornego podobieństwa, otrzymało różne kwoty dotacji, co wiąże się przede wszystkim z różną dochodowością gminy oraz liczbą wypłacanych w ciągu roku zasiłków okresowych.

   Jednocześnie należy zauważyć, że algorytm jest metodą statystyczną podziału dotacji i, będąc kategorią ogólną, nie może uwzględniać wszystkich lokalnych problemów występujących w jednostkach samorządu terytorialnego, albowiem zatraciłby swój uniwersalny charakter.

   Informacja o wysokości dotacji dla poszczególnych gmin została przekazana zainteresowanym jednostkom w połowie marca, przed ustawowym terminem przygotowania regulaminów wypłacania stypendiów. Środki zaś są przekazywane systematycznie, zgodnie z § 2 cytowanego rozporządzenia.

   Zgodnie z art. 90p ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.) udzielanie świadczeń pomocy materialnej dla uczniów o charakterze socjalnym stanowi zadanie własne gminy, na realizację którego gmina otrzymuje dofinansowanie (art. 90r ust. 1 ustawy). Oznacza to, że gminy mogą uzupełnić już istniejący system stypendialny środkami własnymi lub też opracować własne programy pomocy uczniom z wykorzystaniem środków własnych, współpracy z organizacjami pożytku publicznego lub wolontariatu. Przepisy ustawy nie zobowiązują gmin do przeznaczania na ten cel środków własnych, lecz do przygotowania gminnych regulaminów przyznawania pomocy materialnej dla uczniów, finansowanej z budżetu państwa.

   Opracowanie gminnego regulaminu udzielania pomocy materialnej uczniom ma na celu umożliwienie udzielenia pomocy edukacyjnej uczniom najbardziej potrzebującym takiego wsparcia w danym środowisku lokalnym, co zarówno w trakcie prac parlamentarnych, jak i w materiałach informacyjnych było wyraźnie podkreślane.

   Osiągnięcie tego celu będzie możliwe tylko w sytuacji bardzo dobrego zdiagnozowania potrzeb własnego środowiska przez samorząd gminy przy zintegrowanej współpracy odpowiednich jednostek organizacyjnych samorządu (szkół, ośrodka pomocy społecznej), jak również organizacji pożytku publicznego oraz wolontariatu. Regulamin przygotowany przez gminę powinien w swojej konstrukcji zawierać elastyczne mechanizmy udzielania pomocy edukacyjnej dla uczniów, które zapisane zostały w ustawie o systemie oświaty, a tym samym umożliwiać optymalne wykorzystanie środków finansowych przeznaczonych w budżecie państwa na ten cel.

   Jednym z tych mechanizmów jest wysokość kwoty uprawniającej do ubiegania się o pomoc edukacyjną (art. 90d ust. 7 ustawy o systemie oświaty). Miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia umożliwiająca ubieganie się o tę pomoc nie może przekroczyć 316 zł. Nie jest uzasadnione traktowanie pojęć ˝uprawniony do ubiegania się o pomoc˝ i ˝uprawnionych do otrzymania pomocy˝ jako tożsamych. Następnym jest wartość pomocy (wahająca się od 44,80 zł do 112 zł). Trzecim jest czas, na jaki można przyznawać pomoc: od jednego miesiąca do dziesięciu miesięcy w przypadku uczniów lub od jednego miesiąca do dziewięciu miesięcy w przypadku słuchaczy kolegiów. Kolejnym mechanizmem jest możliwość zróżnicowania częstotliwości udzielania pomocy - może ona być realizowana w okresach innych niż miesięcznie lub jednorazowo w zależności od rzeczywistych potrzeb edukacyjnych ucznia. Dalszy mechanizm to przestrzeganie celowego i edukacyjnego charakteru stypendiów szkolnych przeznaczonych wyłącznie na zaspokajanie potrzeb edukacyjnych uczniów. Ustawa w art. 90d ust. 2-5 precyzuje, jakie formy działań edukacyjnych są wskazane do realizacji wobec uczniów, pozostawiając jednocześnie ostateczną decyzję władzom samorządowym.

   Stypendium szkolne nie może zostać przeznaczone na wsparcie materialne rodzin znajdujących się w ciężkiej sytuacji, w ich codziennej egzystencji, ale na pomoc uczniowi w dostępie do edukacji, wyrównywanie jego szans edukacyjnych - pomimo niekorzystnej sytuacji finansowej jego rodziny.

   Wyliczenia dotyczące zapotrzebowania na środki finansowe na pomoc stypendialną są konsekwencją rozwiązań przyjętych przez gminy w regulaminach udzielania tej pomocy, w których nie wykorzystano rozwiązań zapisanych w ustawie, natomiast zastosowano automatyczne przemnożenie liczby uprawnionych do ubiegania się o pomoc przez wysokość świadczenia i pełną liczbę miesięcy, na jaką można przyznać pomoc.

   Jednocześnie trzeba stwierdzić, że przeznaczone w br. w budżecie państwa środki finansowe nie pozwalają na udzielenie pomocy stypendialnej wszystkim uczniom uprawnionym do ubiegania się o taką pomoc, a jedynie tym, którym jest ona najbardziej potrzebna.

   Pragnę poinformować Panią Poseł, że w trakcie prac parlamentarnych jest ustawa o Funduszu im. Edukacji Narodowej, na realizację której w budżecie państwa zagwarantowano kwotę 103,1 mln zł. Rząd, opracowując stanowisko wobec powyżej ustawy, wnosił o przeniesienie tych środków do już istniejącego systemu stypendialnego, co pozwoliłoby uzupełnić środki budżetowe przeznaczone na pomoc materialną dla uczniów, a tym samym zwiększyć zarówno zasięg wypłacanych stypendiów, jak i ich wysokość.

   W chwili obecnej trwają końcowe prace nad podziałem kwoty 3,5 mln zł, która będzie przeznaczona na pokrycie różnic w dotacji dla gmin powstałych na skutek nieprawidłowych danych statystycznych oraz uzupełnienie dotacji dla gmin, które dostały środki w wysokości nieprzekraczającej 20 tys. zł na rok.

   Mam nadzieję, że przedstawiony materiał w sposób wyczerpujący przedstawia problematykę edukacyjną poruszoną w interpelacji Pani Poseł.

   Z wyrazami szacunku

   Podsekretarz stanu

   Anna Radziwiłł

   Warszawa, dnia 20 lipca 2005 r.