Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie funkcjonowania i przyszłości otwartych funduszy emerytalnych

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację posła Piotra Gadzinowskiego z dnia 20 lutego 2000 r. w sprawie funkcjonowania i przyszłości otwartych funduszy emerytalnych niniejszym z upoważnienia prezesa Rady Ministrów udzielam na nią odpowiedzi.

   I. i II. Art. 54 ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych nie zawiera ust. 8. Wnoszącemu zapytanie chodzi prawdopodobnie o art. 54 ust. 1 pkt 8.

   Analiza planu organizacyjnego i finansowego działalności towarzystw na trzy lata była przeprowadzana zgodnie z delegacją ustawową. UNFE badał wiele aspektów planowanej działalności towarzystwa, w tym projekcje przychodowo-kosztowe. Analizował w stosunku do tych projekcji użyte w zapytaniu ˝prawdopodobieństwo˝, jednak nie w znaczeniu ściśle statystycznym, ale polegające na zweryfikowaniu możliwości zrealizowania przez fundusz określonej sprzedaży rzutującej na wyniki finansowe. Wyrazem podejścia mającego na uwadze ˝prawdopodobieństwo˝ był fakt, iż nie wszystkie przedkładane projekcje uznawano za jednakowo wiarygodne. Jako najmniej realne traktowano plany finansowe tzw. wariantu optymistycznego zakładającego największy wolumen sprzedaży oraz najlepsze wskaźniki finansowe. Analizie poddawano więc wyłącznie projekcje tzw. wariantu pesymistycznego. Dodatkowo wariant ten poddawano analizom wrażliwości, w których przyjmowano niższe od ˝pesymistycznych˝ założenia sprzedaży. Wyniki finansowe konfrontowano z siłą kapitałową akcjonariuszy mających zapewnić towarzystwom stabilność finansową do czasu osiągnięcia rentowności.

   Słabe wyniki finansowe towarzystw jako spółek prawa handlowego nie są niczym nadzwyczajnym. Nie istnieje wymóg, iż towarzystwa emerytalne mają być rentowne w drugim lub trzecim roku działalności. Wnioskodawcy rozumieli to sami, powszechnie deklarując długoterminowy charakter inwestycji. Mieli świadomość, iż zwrot nakładów nie będzie natychmiastowy. Teraz widoczna jest zmiana strategii: akcjonariusze nie chcą ponosić koniecznych obciążeń finansowych.

   Czym innym jest niezrealizowanie projekcji finansowej przez towarzystwo emerytalne, czym innym wcześniejsze uznanie przez UNFE tych projekcji za możliwe do zrealizowania.

   Przesłanki przemawiające za wydaniem zezwoleń dla towarzystw zarządzających funduszami Pocztylion i Epoka były takie same jak w przypadku innych podmiotów: spełnienie wymogów formalnych, realny plan organizacyjno-finansowy, wsparcie akcjonariuszy.

   Wydawanie zezwolenia podmiotom zarządzającym funduszami: Allianz, Pekao/Alliance, Arka-Invesco, Kredyt Bank, Rodzina, również odbywało się na ogólnych zasadach. Przepisy ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych nie przewidują odmowy wydania zezwolenia na utworzenie towarzystwa emerytalnego w przypadku ˝niekorzystnej (...) sytuacji rynkowej˝. Podmioty zainteresowane utworzeniem towarzystwa emerytalnego mogą również obecnie złożyć w UNFE stosowny wniosek o zezwolenie na utworzenie powszechnego towarzystwa emerytalnego.

   Zmieniającą się w trakcie procesu licencyjnego sytuację rynkową UNFE oceniał z należytą ostrożnością i zwracał uwagę na modyfikacje założeń przez wnioskodawców. Podkreślał, iż szanse przedsięwzięcia uzależnione były od realizowania przyjmowanych założeń. UNFE nie mógł na etapie rozpatrywania wniosków wykluczyć, że założenia te nie będą zrealizowane.

   Sam rozwój rynku, w całej długości nieprzewidywalny, pokazał, iż moment startu przedsięwzięcia nie był decydujący w osiągnięciu sukcesu: dysproporcje w efektywności akwizycyjnej podmiotów startujących w tym samym czasie są duże. Późniejszy start w przypadku funduszy wymienionych w zapytaniu mógł zakończyć się sukcesem także przez wzgląd na to, że rzeczywisty rynek okazał się dużo większy od planowanego.

   Jednocześnie podkreślić należy, że w zakresie licencjonowania powszechnych towarzystw emerytalnych ustawodawca nie dopuścił uznania administracyjnego, lecz wprowadził enumeratywne przesłanki odmowy wydania zezwolenia. W przypadku gdy żadna z tych przesłanek nie zachodzi, UNFE obowiązany jest do wydania zezwolenia na utworzenie PTE.

   III. Urząd nadzoru nie ma możliwości ingerencji w politykę inwestycyjną otwartych funduszy emerytalnych, o ile ta polityka jest zgodna z przepisami prawa.

   Należy zwrócić uwagę na fakt, iż to ustawodawca wybrał kapitałowy model gromadzenia oszczędności na przyszłe emerytury w otwartych funduszach emerytalnych, uzależniając w ten sposób wysokość tych emerytur od koniunktury na rynku kapitałowym. Wobec tego rozpatrywanie wyników inwestycyjnych OFE w krótkim okresie, a w szczególności w okresie dekoniunktury na giełdzie, nie jest właściwe ze względu na fakt, iż inwestycje te mają charakter długoterminowy.

   Dość istotną informacją o wynikach inwestycyjnych OFE jest porównanie wyników inwestycyjnych osiąganych przez OFE z wynikami funduszy inwestycyjnych, które działają (także inwestują) w sposób najbardziej zbliżony do OFE.

   Zestawienie efektywności inwestowania otwartych funduszy emerytalnych z efektywnością funduszy inwestycyjnych wskazuje, iż generalnie otwarte fundusze emerytalne lepiej zarządzają powierzonymi im aktywami niż fundusze inwestycyjne o podobnej strukturze portfeli lokat. Średnia roczna stopa zwrotu osiągnięta przez OFE od początku działalności do początku marca 2001 r. wynosi nieco ponad 14,5%, a w okresie od początku marca 2000 r. do początku marca 2001 r. ponad 4,5%. W tym samym okresie, to jest marzec 2000 - marzec 2001, fundusze inwestycyjne akcyjne osiągnęły średnią stopę zwrotu na poziomie (-22,6%), fundusze stabilnego wzrostu 5,4%, a fundusze zrównoważone (-10,2%).

   Wysoką efektywność inwestycji otwartych funduszy emerytalnych może wymusić tylko efektywna konkurencja między nimi. Propozycje wzmocnienia mechanizmów konkurencyjnych zawarte są w załączonym raporcie: ˝Bezpieczeństwo dzięki konkurencji˝.

   IV. W odpowiedzi pragnę wyjaśnić, że postanowienia art. 54 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych (DzU nr 139, poz. 934, z późn. zm.), zwanej dalej ustawą, jak również art. 14 pkt 6 ww. ustawy, nie nakładają na powszechne towarzystwa emerytalne obowiązku podejmowania decyzji inwestycyjnych przy udziale doradcy inwestycyjnego. Z przywołanych przepisów wynika jedynie, że założyciele powszechnego towarzystwa emerytalnego powinni podać Urzędowi Nadzoru nad Funduszami Emerytalnymi - w toku postępowania o zezwolenie na utworzenie towarzystwa - informacje o kwalifikacjach i doświadczeniu zawodowym osób, które towarzystwo zamierza zatrudnić po utworzeniu, mających istotny wpływ na gospodarkę finansową funduszu, ze wskazaniem, które z tych osób są doradcami inwestycyjnymi. W związku z powyższym urząd nie może ˝egzekwować podejmowania przez towarzystwa decyzji inwestycyjnych przy udziale doradcy inwestycyjnego˝, gdyż nie wymagają tego obowiązujące przepisy prawa. Gwarantują one jedynie, że decyzje inwestycyjne nie będą podejmowane poza towarzystwem.

   V. Urząd Nadzoru nad Funduszami Emerytalnymi zgodnie ze swym ustawowym zadaniem ochrony interesów członków otwartych funduszy emerytalnych, sprawujący nadzór nad działalnością funduszy, w szczególności reaguje na wszelkie nieuczciwe (niekonkurencyjne) praktyki mające na celu zwiększenie wartości jednostek rozrachunkowych. Nieuczciwe praktyki stosowane przez fundusze są znane urzędowi nadzoru i są przedmiotem postępowań prowadzonych przez urząd nadzoru, których część zakończyła się nałożeniem kar pieniężnych na towarzystwa emerytalne.

   W przypadku transakcji o nadzwyczajnej zyskowności urząd nadzoru standardowo wszczyna postępowanie mające na celu wyjaśnienie okoliczności takiej transakcji, a w szczególności określenie, czy sposób zawarcia transakcji był zgodny z przepisami prawa. Transakcje o nadzwyczajnej rentowności, jakie są realizowane przez fundusze, to transakcje zawierane na rynku międzybankowym oraz transakcje pozasesyjne. W przypadku rynku międzybankowego mamy do czynienia z brakiem jakichkolwiek uregulowań dających gwarancję, iż transakcje są dokonywane po cenach rynkowych. Fundusze emerytalne mają możliwość zawierania transakcji na tym rynku i z tej możliwości korzystają nie zawsze w sposób uczciwy. Rynek międzybankowy pozwala na bezpośrednie negocjacje między sprzedającym i kupującym dotyczące ceny skarbowych papierów wartościowych. Urząd nadzoru standardowo wyjaśnia, kto jest drugą stroną ww. transakcji, celem sprawdzenia, czy nie miały miejsca transakcje między funduszem a podmiotami powiązanymi z akcjonariuszami towarzystwa. Tego typu transakcje są bowiem zabronione przez przepisy ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych (art. 150 ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych). Należy zauważyć, iż brak jest odpowiednich przepisów, które umożliwiałyby interwencję urzędu nadzoru w przypadku, gdy mają miejsce nadzwyczaj korzystne transakcje między funduszem a podmiotem trzecim niepowiązanym z akcjonariuszami towarzystwa zarządzającego tym funduszem.

   Transakcje pozasesyjne, które poddane są regulacjom giełdowym odnośnie do ceny, także są monitorowane przez urząd nadzoru i często kończą się kontrolą w siedzibie towarzystwa. Dwa postępowania urzędu nadzoru dotyczące transakcji pakietowych przeprowadzone w 2000 r. zakończyły się nałożeniem wysokich kar pieniężnych na dwa towarzystwa (po 300 000 zł).

   Urząd Nadzoru nad Funduszami Emerytalnymi może interweniować i wymierzać kary, gdy fundusze dokonują transakcji niekorzystnych dla siebie, odbiegających od cen rynkowych, oraz gdy dokonują transakcji, naruszając przepisy ustawy (np. transakcje prawami pochodnymi, transakcje z podmiotami powiązanymi względem towarzystwa lub jego akcjonariuszy). Urząd nadzoru nie jest natomiast uprawniony do nakładania kar w przypadku, gdy transakcje funduszu są dla niego nadzwyczaj korzystne, ale równocześnie nie naruszają żadnych przepisów ustawy. W tym przypadku jedyne, co urząd nadzoru może zrobić, to zwrócić się do właściwych organów nadzoru nadzorujących podmioty będące ˝sponsorami˝ w danej transakcji z prośbą o wyjaśnienie spraw i wyciągnięcie stosownych konsekwencji w stosunku do podmiotów dopuszczających się tego typu praktyk.

   Po wtóre, można rozważać wprowadzenie zakazu zawierania bezpośrednich transakcji na rynku międzybankowym przez otwarte fundusze emerytalne. Postulat wprowadzenia tego typu ograniczeń był już przez urząd nadzoru podnoszony i został zawarty wraz z uzasadnieniem w raporcie: ˝Bezpieczeństwo dzięki konkurencji˝, który przekazuję w załączeniu.*)

   Urząd nadzoru korzysta z wszelkich prawnych możliwości, aby w sposób skuteczny pełnić właściwe mu funkcje nadzorcze. Między innymi korzysta także z możliwości wymiany informacji z Komisją Papierów Wartościowych i Giełd oraz Generalnym Inspektoratem Nadzoru Bankowego.

   Urząd Nadzoru nad Funduszami Emerytalnymi otrzymał w ostatnim okresie szereg istotnych informacji od Komisji Papierów Wartościowych i Giełd o drugich stronach transakcji, które były nadzwyczaj korzystne dla funduszy. Informacje te są wykorzystywane w prowadzonych obecnie przez urząd nadzoru postępowaniach wyjaśniających dotyczących także ˝nadzwyczaj korzystnych˝ transakcji z 2000 r.

   VI-VIII. Odnosząc się do tej części interpelacji, pragnę zwrócić uwagę na następujące kwestie.

   Stosownie do art. 41 ustawy członkiem zarządu towarzystwa może być osoba, która w szczególności nie była skazana prawomocnym wyrokiem za przestępstwo przeciwko mieniu, wiarygodności dokumentów, obrotowi gospodarczemu, obrotowi pieniędzmi i papierami wartościowymi, przestępstwo skarbowe lub przestępstwo, o którym mowa w rozdziale 22 ustawy, oraz daje rękojmię należytego wykonywania funkcji członka zarządu. W trakcie postępowania w sprawie o zezwolenie na powołanie danej osoby na członka zarządu towarzystwa urząd dokonuje oceny spełnienia wymogu rękojmi na podstawie załączników do wniosku o zezwolenie - zgodnie z art. 41 ust. 4 ustawy - a w szczególności zaświadczenia o niekaralności w zakresie wynikającym z art. 41 ust. 1 pkt 2 ustawy oraz oświadczenia kandydata o spełnianiu wszystkich wymogów określonych w ustawie, a także opisu jego kwalifikacji i dotychczasowej działalności. Postępowanie zgodnie z przedstawionymi regułami zostało przeprowadzone w przypadku zezwoleń na powołanie członków zarządu PTE H-M-C SA oraz PTE PZU SA.

   Jednocześnie uprzejmie informujemy, że skład zarządu PTE H-M-C SA nie zmieniał się od dnia rozpoczęcia działalności przez towarzystwo i przedstawia się następująco: Zbigniew Pusz - prezes, Michael Trautvetter i Zenon Erwin Plichciński - członkowie zarządu.

   Natomiast w zarządzie PTE PZU SA zasiada obecnie Jacek Mejzner - prezes (od 2 listopada 2000 r.), Dariusz Adamiuk (od 2 listopada 2000 r.) i Halina Rodziewicz - członkowie zarządu. Od chwili rozpoczęcia działalności przez towarzystwo do dnia 2 listopada 2000 r. w skład zarządu tego towarzystwa wchodzili - Jakub Tropiło, Małgorzata Kobierska i Halina Rodziewicz. Pan Jakub Tropiło i pani Małgorzata Kobierska zostali odwołani ze składu zarządu w związku ze złożoną rezygnacją.

   Do Urzędu Nadzoru nad Funduszami Emerytalnymi nie wpłynęły żadne oficjalne informacje w sprawie postępowań karnych przeciwko członkom zarządów powszechnych towarzystw emerytalnych.

   Z informacji prasowych ogłoszonych po odwołaniu pani Kobierskiej z funkcji członka zarządu PTE PZU SA wynika, że toczy się przeciwko niej postępowanie karne niezwiązane z pełnieniem przez nią funkcji członka zarządu PTE. Nie jest ona jednak obecnie członkiem władz statutowych żadnego PTE.

   Jednocześnie należy podnieść, że w przypadku otrzymania informacji wskazujących na utratę rękojmi przez członka zarządu towarzystwa urząd nie ma kompetencji do odwołania tego członka, nie może również cofnąć zezwolenia na powołanie członka w skład zarządu z uwagi na brak podstaw prawnych do uchylenia decyzji w sprawie zezwolenia.

   Z poważaniem

   Prezes Urzędu Nadzoru

   nad Funduszami Emerytalnymi

   Cezary Mech

   Warszawa, dnia 19 marca 2001 r.