Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie braku przepisów dotyczących podmiotu zobowiązanego do ponoszenia kosztów związanych z wykonaniem badań archeologicznych oraz trybu ich finansowania na terenie stanowiska archeologicznego

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację pana posła Ryszarda Brejzy, przesłaną w załączeniu do pisma wicemarszałka Sejmu RP z dnia 25 maja 2001 r. (l.dz. SPS-0202-6577/01), a dotyczącą braku przepisów, które wskazywałyby na podmiot zobowiązany do ponoszenia kosztów związanych z wykonywaniem badań archeologicznych na terenie stanowisk archeologicznych zagrożonych pracami budowlanymi uprzejmie informuję pana marszałka, że:

   1. Prace legislacyjne zmierzające do wypełnienia upoważnienia ustawowego zawartego w art. 23 ust. 5 ustawy o ochronie dóbr kultury (DzU z 1999 r. nr 98 poz. 1150) podejmowane były od początku roku 1996. Ich celem było wydanie rozporządzenia regulującego tryb i zasady finansowania badań archeologicznych na terenie inwestycji. W roku 1998 projekt rozporządzenia opracowany w ówczesnym biurze generalnego konserwatora zabytków nie został jednak uzgodniony przez ministra finansów. Stwierdzono wówczas pilną konieczność zmiany lub uzupełnienia upoważnienia ustawowego zawartego w art. 23 ust. 5 ustawy. Zmiany te miały wiązać się z określeniem, obok trybu, również źródeł finansowania badań archeologicznych na terenach stanowisk archeologicznych zagrożonych pracami ziemnymi. W tym duchu przygotowane zostały propozycje zmian w ustawie o ochronie dóbr kultury w związku z projektem ustawy z października 1999 r. o dostosowaniu aktów normatywnych organów administracji rządowej do Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Ostatecznie jedyną zmianą, jaka dokonała się w przepisach, było wykreślenie kontrowersyjnej delegacji art. 23 ust. 5 ustawy o ochronie dóbr kultury na mocy art. 9 pkt 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2000 r. o zmianie niektórych upoważnień ustawowych do wydawania aktów normatywnych oraz o zmianie niektórych ustaw (DzU nr 120, poz. 1268).

   2. Obecnie obowiązujące przepisy polskiego ustawodawstwa stanowią, iż zabytki archeologiczne - część polskiego dziedzictwa kulturowego - powinny być przedmiotem szczególnie troskliwej dbałości tak ze strony właściwych służb, jak i właścicieli, którzy powinni dbać o ich zachowanie, zabezpieczać przed zniszczeniem, uszkodzeniem i dewastacją (art. 25 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 1962 r. o ochronie dóbr kultury). Sprawę finansowania prac archeologicznych reguluje zaś przepis art. 27 ust. 4 ustawy o ochronie dóbr kultury, który stanowi: ˝Udzielenie zezwolenia na roboty wymienione w ust. 1-3 (przerabianie, odnawianie, rekonstruowanie, konserwowanie, zabudowywanie, odbudowywanie, zdobienie, uzupełnianie, rozkopywanie) wojewódzki konserwator zabytków może uzależnić od wykonania badań i dokumentacji zabytku˝. Zakres ingerencji w zabytek objętych art. 27 obejmuje również prace budowlane. Prace takie wymagają bowiem robót ziemnych niszczących warstwy, obiekty i związane z nimi ruchome zabytki archeologiczne. Jedyną metodą ocalenia źródeł archeologicznych od pełnej zagłady jest przeprowadzenie przedinwestycyjnch prac archeologicznych, które zamienią zabytek w dokumentację. Oznacza to rezygnację przez państwo z priorytetu ochrony zabytków archeologicznych in situ w zamian za pokrycie przez inwestora kosztów niezbędnych prac ratowniczych. W tym miejscu przytoczyć należy także przepis art. 21 ust. 1 ww. ustawy, który stanowi: ˝wszelkie prace i roboty przy zabytku oraz prace archeologiczne i wykopaliskowe wolno prowadzić tylko za zezwoleniem właściwego wojewódzkiego konserwatora zabytków˝. Ten sam artykuł w ust. 2 zawiera delegację do wydania obowiązującego obecnie rozporządzenia ministra kultury i dziedzictwa narodowego z dnia 18 października 2000 r. w sprawie zasad i trybu udzielania i cofania zezwoleń na prowadzenie prac konserwatorskich, archeologicznych i wykopaliskowych oraz warunków ich prowadzenia i kwalifikacji osób uprawnionych do wykonywania tych prac (DzU nr 93, poz. 1033).

   Rozporządzenie to zawiera niezwykle istotny przepis z punktu widzenia problematyki finansowania prac archeologicznych. W § 4 ust. 2 ww. rozporządzenia znajduje się bowiem następujące postanowienie: ˝W trakcie postępowania o wydanie zezwolenia na prowadzenie prac konserwatorskich przy zabytku nieruchomym konserwator może zalecić wnioskodawcy wykonanie prac archeologicznych i wykopaliskowych przy tym zabytku i przedłożenie dokumentacji z ich wykonania.˝ Zalecenie wykonania wykopaliskowych prac archeologicznych dotyczyć będzie każdej osoby zamierzającej podjąć roboty budowlane lub inne, mające bezpośredni niszczący wpływ na zabytek archeologiczny.

   3. Zagadnienie poruszone w interpelacji pana posła Ryszarda Brejzy zostało czytelnie uregulowane w rządowym projekcie ustawy o zabytkach, dyskutowanym obecnie w kultury Sejmu RP, który w zamierzeniu ma w całości zastąpić ustawę z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury. Zgodnie z uregulowaniami zaproponowanymi w projekcie ustawy o zabytkach koszty badań archeologicznych na terenie zabytku wpisanego do rejestru zabytków lub objętego ochroną konserwatorską na podstawie ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego będzie ponosił inwestor, który zamierza prowadzić roboty budowlane, zgodnie z ogólnie przyjętą w krajach zachodniej Europy zasadą ˝kto niszczy, ten płaci˝. Takie uregulowanie kwestii źródeł finansowania prac archeologicznych jest zgodne z art. 6 ratyfikowanej przez Polskę Europejskiej Konwencji o ochronie dziedzictwa archeologicznego (DzU z 1996 r. nr 120, poz. 564).

   Z poważaniem

   Minister

   Kazimierz Michał Ujazdowski

   Warszawa, dnia 4 czerwca 2001 r.