Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie pogarszającej się dyscypliny w polskiej armii

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację panów posłów Władysława Bułki i Grzegorza Woźnego w sprawie pogarszającej się dyscypliny w polskiej armii (2926), uprzejmie proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień.

   Pragnę na wstępie podkreślić, iż Ministerstwo Obrony Narodowej postrzega dyscyplinę wojskową jako fundament funkcjonowania sił zbrojnych RP. Dostrzega również silną zależność pomiędzy nią a poziomem kwalifikacji i przystosowania społecznego poborowych wcielanych do naszych jednostek wojskowych. Mimo kolejnych nowelizacji ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP nie udało się spowodować zwiększenia odsetka poborowych z wykształceniem średnim. Rosnąca liczba poborowych z przeszłością kryminalną również pogłębia problemy wychowawcze w wojsku.

   Pragnę przypomnieć, iż ustawa o dyscyplinie wojskowej z dnia 4 września 1997 r. powstała na podstawie projektu prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, zaś podkomisją sejmową, powołaną do prac nad projektem ustawy kierował pan poseł Włodzimierz Nieporęt z SLD. Ustawa dostosowywała kwestie związane z dyscypliną wojskową do norm prawa międzynarodowego, a także standardów obowiązujących w armiach NATO.

   W tym miejscu należy sprostować dwie kwestie podniesione przez panów posłów. Uprawnienia dyscyplinarne przysługują nie od szczebla dowódcy jednostki wojskowej wzwyż, ale od szczebla dowódcy kompanii, zaś w stosunku do szeregowych żołnierzy - również od szczebla dowódców plutonu (oficerów). Kara aresztu koszarowego orzekana jest przez dowódcę jednostki wojskowej, a kara aresztu izolacyjnego - przez sąd wojskowy. W tym ostatnim przypadku jest to wynik realizacji postanowień umów międzynarodowych wiążących Polskę - Europejską Konwencję o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych (ONZ).

   W toku prac nad ustawą poszczególne jej wersje wstępne konsultowane były z kadrą jednostek wojskowych, która wyrażała zastrzeżenia w zakresie odwzorowania w wojskowym postępowaniu dyscyplinarnym procedur postępowania karnego. W ostatecznej wersji nie uwzględniono owych krytycznych uwag. Art. 56 ustawy narzuca obligatoryjnie sposób konstruowania i treść przepisów wykonawczych do ustawy zgodnie z wymogiem stosowania przepisów Kodeksu postępowania karnego. Okazało się w praktyce, że procedura dyscyplinarna jest czasochłonna i pracochłonna, dalece zbiurokratyzowana, przez co jest zasadniczym źródłem powszechnej krytyki kadry, podstawową przyczyną jej generalnie niechętnego stosunku do całej ustawy.

   Niemniej, mając świadomość złożoności problemu, już w listopadzie 1998 r. wydałem specjalną decyzję, normującą proces nauczania, wdrażania i popularyzacji wojskowego prawa dyscyplinarnego w resorcie obrony narodowej. W poszczególnych rodzajach sił zbrojnych RP utworzone zostały punkty konsultacyjne, a na szczeblu Ministerstwa Obrony Narodowej powołano zespół ekspertów do spraw stosowania nowego prawa. W ciągu niespełna rocznej działalności członkowie zespołu udzielili kilkuset konsultacji, uczestniczyli w kilkudziesięciu szkoleniach przełożonych dyscyplinarnych i rzeczników dyscyplinarnych. Wydali biuletyn (w nakładzie 5 tys. egz.) zawierający wyjaśnienia i odpowiedzi na najczęściej zgłaszane pytania, który został przesłany do wszystkich jednostek wojskowych. Aktualnie kończy się proces wydawniczy do specjalnie opracowanego ˝Komentarza do ustawy o dyscyplinie wojskowej˝ (w nakładzie 18,5 tys. egz.). Również w najbliższym czasie do jednostek wojskowych trafi ˝Zbiór wojskowych przepisów dyscyplinarnych˝ (5 tys. egz.).

   Należy również zaznaczyć, że prawidłowość wdrażania i stosowania przepisów ustawy o dyscyplinie wojskowej jest na bieżąco kontrolowana przez Departament Kontroli MON, a także jest przedmiotem prokuratorskiej kontroli przestrzegania prawa, jak i cyklicznie ponawianych badań socjologicznych. Wynikające z tego wnioski są uwzględniane w działalności dowódczej i wychowawczej.

   Niezbędne jest również podkreślenie, iż obniżenie dyscypliny wojskowej to nie tylko koszt nowej ustawy. Dyscyplina stanowi wypadkową wielu czynników i zjawisk społecznych. Płacimy cenę wielu trudnych reform w armii i procesów ogólnokrajowych, w tym nasilenia zjawisk patologicznych wśród młodzieży.

   Według meldunków dowódców jedna czwarta żołnierzy, którzy dopuścili się samowolnego oddalenia, była przed wcieleniem karana sądownie lub administracyjnie (przeważnie za rozboje, bójki i pobicia, włamania, wandalizm, wypadki drogowe spowodowane po pijanemu). Głównie ci żołnierze kształtują w pododdziałach klimat nieposłuszeństwa, arogancji wobec przełożonych i lekceważenie prawa.

   Na statystykę przestępstw wpływ ma również zmiana przepisów karnych. Nowe kodeksy weszły w życie w tym samym czasie co ustawa o dyscyplinie wojskowej. Według poprzednich przepisów znaczna część krótkotrwałych samowolnych oddaleń żołnierzy nie była traktowana jako przestępstwo, ale jako przewinienie dyscyplinarne. Natomiast - zgodnie z nowym Kodeksem karnym - każde, nawet najkrótsze, samowolne oddalenie żołnierza z jednostki wojskowej lub spóźniony powrót z urlopu czy przepustki jest przestępstwem (do 14 dni - ściganym na wniosek dowódcy jednostki wojskowej, powyżej - z urzędu podlega rozpatrzeniu przez prokuratora).

   Dostrzegając rangę tego problemu, wydałem polecenie, aby przeciwdziałanie samowolnym oddaleniom traktować jako zadanie priorytetowe. Przykładowo, w pierwszej dekadzie grudnia br. problem ten był przedmiotem analizy Zespołu do Spraw Umacniania Dyscypliny Wojskowej, kierowanego przez podsekretarza stanu w MON do spraw społecznych. Rozliczenia z wykonania postawionych zadań i zaleceń dokonam podczas oceny dyscypliny wojskowej za 1999 r. na jednym z posiedzeń kierownictwa Ministerstwa Obrony Narodowej.

   Ponadto informuję pana marszałka, że w Ministerstwie Obrony Narodowej zostały podjęte działania legislacyjne w zakresie poruszanym w przedmiotowej interpelacji, a które koordynuje podsekretarz stanu do spraw społecznych. Zdecydowanie opowiadamy się za utrzymaniem w ustawie wszystkiego tego, co jest w niej cenne, wynika bezpośrednio z norm konstytucyjnych, co dobrze służy umacnianiu praworządności w relacjach społecznych w armii i reakcji wychowawczej dowódców. Będziemy natomiast proponowali uproszczenie procedury dyscyplinarnej, celem uczynienia jej efektywniejszą i czytelniejszą dla każdego żołnierza. Za bardzo ważne uważamy maksymalne skrócenie czasu od zaistnienia przewinienia dyscyplinarnego do wydania prawomocnego orzeczenia i wykonania kary.

   Przekazując powyższe wyjaśnienia, pragnę wyrazić nadzieję, że uzna je pan marszałek za wyczerpujące.

   Z wyrazami szacunku

   Minister

   Janusz Onyszkiewicz

   Warszawa, dnia 28 grudnia 1999 r.