Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie przyszłości rolnictwa po wstąpieniu Polski do Unii Europejskiej

   Negocjacje w zakresie integracji polskiego rolnictwa z Unią Europejską

   Negocjacje z Unią Europejską rozpoczęły się 31 marca 1998 r. W ˝oświadczeniu otwierającym˝ strony polskiej zostały przedstawione oczekiwania naszego kraju związane z członkostwem w UE, udziałem w funduszach unijnych, ale również deklaracje Polski odnoszące się do tempa i sposobu, w jakim w najbliższym czasie zamierzamy dostosować się do standardów unijnych.

   W procesie negocjacji Unii Europejskiej z państwem kandydującym można wyróżnić dwa etapy: przegląd prawa wspólnotowego (screening) i właściwe negocjacje.

   Przegląd prawa wspólnotowego w obszarze ˝rolnictwo˝ rozpoczął się we wrześniu 1998 r. Prawodawstwo dotyczące sektora rolnego stanowi ok. 40% całego dorobku Wspólnot Europejskich (acquis communautaire), tj. ok. 3 tys. aktów prawnych o objętości ok. 25 tys. stron.m

   Analiza prawa wspólnotowego i badanie zgodności prawodawstwa wspólnotowego z prawodawstwem krajowym jest zadaniem ministerialnych grup roboczych ds. harmonizacji prawa. Grupy te stanowią trzon zespołów negocjacyjnych biorących udział w przeglądzie prawa wspólnotowego, tzw. screeningu. Z przeprowadzonych do tej pory sesji screeningowych wynika, że jednym z kluczowych problemów dla procesu integracji polskiej gospodarki żywnościowej z UE jest zorganizowanie w okresie przedakcesyjnym Zintegrowanego Systemu Administrowania i Kontroli (IACS). W ramach IACS funkcjonować powinny takie podsystemy jak: ewidencja gospodarstw, gruntów, upraw i zwierząt oraz podsystem identyfikacji oraz kontroli przemieszczania zwierząt. Stworzenie systemu IACS jest też warunkiem koniecznym dla objęcia polskiego rolnictwa systemem dopłat kompensacyjnych.

   Przegląd prawa wspólnotowego w dziale: ˝Rolnictwo˝ został podzielony na 9 obszarów problemowych. Zasadą przyjętą w procesie screeningu, która dotyczy wszystkich krajów kandydujących do członkostwa w UE, jest zorganizowanie 2 sesji dla każdego obszaru problemowego. Pierwsza sesja ma charakter wielostronny i odbywa się z udziałem przedstawicieli komisji oraz zaproszonych krajów kandydujących. W sesji dwustronnej uczestniczą przedstawiciele komisji oraz eksperci z danego kraju kandydującego.

   Zasadniczym celem przeglądu jest wspólne zbadanie stanu dostosowania prawa polskiego do legislacji unijnej, a także ustalenie punktów, w których mogą pojawić się potencjalne problemy negocjacyjne. Do chwili obecnej w obszarze ˝rolnictwo˝ odbyły się następujące wielo- i dwustronne spotkania screeningowe:

   1. 21-22 września 1998 r. oraz 7-8 października 1998 r. - przedmiotem przeglądu prawa wspólnotowego były uprawy polowe (zboża, rośliny oleiste, rośliny białkowe, warzywa strączkowe), owoce i warzywa, a także przetwórstwo owoców i warzyw.

   2. 14 października 1998 r. oraz 22 października 1998 r. (oraz dodatkowo: przegląd I w dniu 12 kwietnia 1999 r. i przegląd II 26 lipca 1999 r.) - przedmiotem screeningu było prawo weterynaryjne.

   3. 15-17 grudnia 1998 r. oraz 25-26 stycznia 1999 r. - przegląd prawa wspólnotowego w obszarze: sprawy strukturalne; leśnictwo (i zalesianie), rozwój wsi, fundusze - orientacji i gwarancji, strukturalne (zasoby, wydatki).

   4. 19 lutego 1999 r. oraz 1 marca 1999 r. odbył się screening w obszarze: mleko, produkty mleczne, wołowina.

   5. 23 kwietnia 1999 r. oraz 11 maja 1999 r. odbył się screening w obszarze: baranina, mięso kozie, wieprzowina, jaja i drób, białka, miód, albuminy.

   6. 26-27 kwietnia 1999 r. oraz 10 maja 1999 r. odbył się przegląd prawa wspólnotowego w obszarze: sprawy ogólne (refundacja, certryfikaty, opłaty, gwarancje, interwencje, kwestie pieniężne, pomoc narodowa, pomoc żywnościowa, swoboda dystrybucji, akcje specjalne, inne); statystyka rolnicza; RICA; produkty nieobjęte aneksem II; umowy międzynarodowe, promocja (żywności); baranina, mięso kozie, wieprzowina, jaja i drób, białka.

   7. 27-28 i 31 maja 1999 r. oraz 4 i 7 czerwca 1999 r. odbył się screening w obszarze: ryż, cukier, wino, spirytus, banany, kwiaty, tytoń, chmiel, nasiona, len i konopie włókniste, jedwabniki, bawełna, olej z oliwek, susze paszowe.

   8. 26 lipca odbyło się techniczne spotkanie w sprawach weterynaryjnych.

   9. 13 oraz 22 września br. odbył się dodatkowy przegląd prawa związany ze zmianami Wspólnej Polityki Rolnej wynikającymi z przyjęcia przez Komisję Europejską dokumentu Agenda 2000.

   10. 13 oraz 15, 18 października i 5 listopada odbędzie się screening z zakresu spraw fitosanitarnych i prawa paszowego.

   Ponadto przedstawiciele resortu rolnictwa biorą także aktywny udział w przeglądach prawa wspólnotowego w innych obszarach negocjacyjnych, np. ochrona środowiska, unia celna, polityka regionalna i koordynacja instrumentów polityki strukturalnej, swobodny przepływ towarów, budżet i kontrola finansowa.

   Właściwe negocjacje rozpoczną się po zakończeniu powyżej opisanych rozmów dwustronnych. Harmonogram tego etapu negocjacji nie został jeszcze określony. Aktualnie w MRiGŻ przygotowuje się stanowisko negocjacyjne w obszarze ˝rolnictwo˝. Polska deklaruje gotowość członkostwa na zasadzie przejęcia obowiązków i praw przysługujących krajom członkowskim. Ma to następujące uzasadnienie. Integracja polskiego rolnictwa powinna stanowić nierozłączną część ogólnego procesu integracji Polski z Unią Europejską. Rolnictwo, gospodarka żywnościowa oraz obszary wiejskie powinny być od razu w pełni objęte Wspólną Polityką Rolną, w tym wsparciem z funduszy strukturalnych. Okresy przejściowe i derogacje powinny dotyczyć nielicznych, szczegółowych podsektorów, które z obiektywnych przyczyn nie będą mogły być dostosowane w okresie przedakcesyjnym.

   Za takim stanowiskiem przemawia fakt, że pozostawienie rolnictwa polskiego bez wsparcia WPR pozbawi je możliwości równoprawnej konkurencji z rolnictwem Unii Europejskiej, a obszary wiejskie bez znacznej pomocy ze strony funduszy strukturalnych ulegną degradacji, pogłębiając już i tak duży dystans pomiędzy krajami Unii Europejskiej i Polską. Pozbawienie rolnictwa bez podobnego jak w Unii Europejskiej dopływu środków spowoduje zwiększenie dysproporcji pomiędzy dochodami rolników i innych grup ludności. W momencie uzyskania członkostwa rolnictwo polskie wejdzie automatycznie w układ kosztowo-cenowy krajów Unii Europejskiej. Niezastosowanie w tych warunkach Wspólnej Polityki Rolnej oznacza odstąpienie od stosowanej w Unii Europejskiej zasady jednolitych warunków konkurencji i integracji handlowej. Polski sektor rolno-spożywczy przy równoprawnych warunkach ma szansę sprostania konkurencji z producentami Unii Europejskiej. Nie stanie się to jednak przy pozostawieniu polskiego rolnictwa poza Wspólną Polityką Rolną.

   Przyjęcie okresu przejściowego dla sektora rolnego oznaczałoby konieczność zachowania ceł w handlu rolno-spożywczym między Polską a Unią w całym tym okresie, tj. przez najbliższe kilkanaście lat. Prowadziłoby to również do braku objęcia mechanizmami WPR, w tym płatnościami bezpośrednimi polskich rolników. Perspektywa ograniczonego dostępu dla polskich produktów rolno-żywnościowych do rynków unijnych oraz do środków budżetowych jest nie do przyjęcia. Byłoby to bowiem członkostwo ˝drugiej kategorii˝. Przyjęcie długiego okresu przejściowego oznacza utrzymywanie przez cały okres przejściowy granic celnych dla towarów rolno-spożywczych w warunkach strefy wolnego handlu artykułami pozarolniczymi. Kwestia okresów dostosowawczych jest przedmiotem analiz i zostanie rozstrzygnięta w momencie przyjmowania stanowiska negocjacyjnego.

   Polska będzie starała się w wystarczającym stopniu zabezpieczyć interesy polskiego sektora rolno-spożywczego i potrzeby rozwojowe obszarów wiejskich. Wynika to ze znaczenia tego sektora jako źródła utrzymania dużej części ludności mieszkającej na wsi. Wynegocjowane warunki akcesji powinny zapobiec obniżaniu dochodów ludności rolniczej i gwałtownemu uzależnieniu Polski od importu żywności przy jednoczesnym niewykorzystaniu istniejącego olbrzymiego potencjału produkcyjnego.

   Polska dążyć będzie do zapewnienia odpowiednio wysokiego poziomu kontyngentów produkcyjnych dla towarów rolnych objętych ograniczeniami ilościowymi. Ustalenie kwot produkcyjnych na zbyt niskim poziomie (mleko, cukier) pozbawiłoby Polskę możliwości czerpania przez społeczeństwo polskie korzyści wynikających z dysponowania dużymi zasobami przyrodniczymi do produkcji rolnej.

   Polska będzie dążyć do zapewnienia równoprawnego traktowania polskiego rolnictwa po akcesji do UE także w zakresie dostępu do płatności kompensacyjnych, ponieważ inne podejście sprzeczne by było z wymogiem równoprawnej konkurencji na jednolitym rynku. Pozbawienie płatności kompensacyjnych groziłoby wyeliminowaniem z rynku nawet bardzo wydajnych polskich producentów zbóż, roślin oleistych, mleka, wołowiny i innych. Olbrzymi zakres niezbędnych dostosowań do wymogów integracji w rolnictwie i obszarach wiejskich, jak również te aspekty tego sektora, które wiążą się z ochroną środowiska, uzasadniają oczekiwanie uzyskania ze strony Unii Europejskiej istotnego wsparcia finansowego oraz zwiększonego (ponad przewidziany w układzie o stowarzyszeniu) dostępu do rynków wspólnotowych już w okresie preakcesyjnym.

   Ograniczenia ilościowe w produkcji rolniczej (kwoty produkcyjne)

   Dla Polski - kraju o dużym potencjale rolnictwa, istotne znaczenie ma wynegocjowanie odpowiednio wysokiego poziomu kontyngentów produkcyjnych. Szacunki modelowe wykazują, że po wprowadzeniu mechanizmów Wspólnej Polityki Rolnej przy niskim poziomie kontyngentów w ciągu kilku lat Polska może przekształcić się w znaczącego importera netto wielu podstawowych produktów rolnych. Obecny poziom spożycia niektórych produktów jest w Polsce stosunkowo niski, w przyszłości na pewno będzie się zwiększać do poziomu obserwowanego w krajach UE. Zatem ustalenie kwot produkcyjnych na zbyt niskim poziomie (mleko, cukier, skrobia ziemniaczana, susze paszowe, tytoń, przetworzone owoce i warzywa) może spowodować, że mimo niepełnego wykorzystania potencjału produkcyjnego w rolnictwie corocznie będzie rósł w Polsce import tych produktów.

   System kwotowania produkcji mleka jest krytykowany przez niektóre kraje członkowskie UE, a zwłaszcza te, gdzie jego produkcja jest najbardziej efektywna i system kwotowania hamuje jej wzrost. Według opinii wielu ekspertów Polska jest konkurencyjna w produkcji mleka, a zatem system kwotowania jest dla niej niekorzystny z ekonomicznego punktu widzenia, zwłaszcza że nadal w naszym kraju dokonują się procesy transformacji, w tym i w sektorze mleczarskim, a system kwotowania byłby dla tych procesów szkodliwy.

   Istotne znaczenie ma tutaj zapowiedź przeglądu przez UE systemu funkcjonowania kwotowania produkcji mleka z zamiarem jego ewentualnej eliminacji, prawdopodobnie w roku 2010. Jest to wskazówka dla Polski, w jaki sposób prowadzić przygotowania do systemu administrowania kontyngentami mlecznymi. Relatywnie krótki żywot tego systemu nie uzasadnia jego rozbudowy, a raczej wskazuje na potrzebę poszukiwania rozwiązań przejściowych.

   Istotne powiększenie kwot mleczych i limitów dotacji dla wybranych państw wskazuje, że w przyszłości już jako członek UE Polska jako istotny partner na unijnym rynku rolnym będzie miała możliwość wynegocjowania w poszczególnych sektorach korzystniejszych rozwiązań, niż wynikać to może z traktatu akcesyjnego.

   Płatności kompensacyjne dla podtrzymywania dochodów rolniczych

   Komisja Europejska w pakiecie dokumentów Agenda 2000 stwierdziła konieczność wprowadzenia przez kraje aplikujące okresów przejściowych, w czasie których nie będą stosowane wszystkie instrumenty WPR. Stwierdza się też, że rolnicy z nowych krajów członkowskich nie będą objęci systemem płatności bezpośrednich. Komisja argumentuje, że płatności te mają na celu wyrównywanie strat powstałych na skutek obniżenia cen gwarantowanych na podstawowe produkty: zboża, rośliny oleiste, wołowinę i mleko. Nie mogą natomiast być płacone rolnikom w krajach, w których ceny przed akcesją były niższe niż w UE i po akcesji ulegną powiększeniu. Słuszność tej argumentacji jest pozorna. W momencie akcesji bowiem kraje aplikujące wejdą w zupełnie nową strukturę makroekonomiczną charakteryzującą się innymi niż poprzednio relacjami cen i kosztów. W takiej sytuacji nieprzyznanie krajom kandydującym płatności bezpośrednich podważa warunki równej konkurencji i dyskryminuje rolników z nowych krajów członkowskich. Można także przytoczyć co najmniej kilka dalszych argumentów wykazujących niesłuszność stanowiska komisji:

   - w świetle ostatnich rozwiązań Agendy 2000 nie ma bezpośredniego związku między obniżką cen gwarantowanych a wysokością płatności kompensacyjnych,

   - trudno jest obecnie przewidzieć relacje cen między krajami aplikującymi a UE w momencie akcesji; zgodnie z występującą tendencją należy przewidywać zbliżenie cen rolnych w Polsce do cen unijnych,

   - jak można wytłumaczyć fakt, że w momencie akcesji Polska (poprzez składkę członkowską) będzie finansowała część WPR, a nie korzystała ze znaczących korzyści,

   - płatności bezpośrednie są częścią prawodawstwa unijnego, podobnie jak system kwot, ugorowania itp.; Unia wymaga od nas przyjęcia całego acquis,

   - Unia przytacza także argument finansowy przeciw objęciu krajów członkowskich płatnościami bezpośrednimi. Rzeczywiście w budżecie Unii do roku 2006 nie zostały wydzielone środki na płatności bezpośrednie dla krajów aplikujących. Niemniej szczegółowe propozycje finansowe reformy WPR nie zostały jeszcze doprecyzowane, podobnie jak i kalendarz akcesji 10 krajów kandydujących.

   Propozycje unijne są sprzeczne z art. 39 traktatu rzymskiego, który mówi o dążeniach do uzyskania w krajach członkowskich porównywalnych dochodów rolniczych.

   Kontrargumenty strony polskiej są powtarzane w czasie oficjalnych i nieoficjalnych spotkań z przedstawicielami Unii Europejskiej, jeśli strona unijna porusza sprawę pozbawienia rolników z krajów aplikujących płatności bezpośrednich. Stanowisko Unii nie jest do końca jednoznaczne. Z jednej strony w oficjalnych dokumentach i wypowiedziach odmawia się krajom aplikującym prawa do płatności, z drugiej zaś w czasie przeglądu prawa wspólnotowego omawia się regulacje dotyczące tych płatności, pyta strony polskiej, jak ma zamiar wprowadzić ten system, i przyjmuje do wiadomości stwierdzenie, że Polska będzie gotowa do uruchomienia systemu wypłaty i kontroli płatności z dniem 1 stycznia 2003 r. MRiGŻ będzie w kontaktach z UE nadal stanowczo podtrzymywało swoje stanowisko, że polscy rolnicy powinny zostać objęci płatnościami bezpośrednimi od momentu członkostwa.

   Przygotowania polskiego rolnictwa do wymogów i warunków Wspólnej Polityki Rolnej

   Przyszłe członkostwo Polski w Unii Europejskiej wiąże się z przeprowadzeniem szeregu zmian w zakresie istniejącej legislacji, przekształceniem bądź utworzeniem struktur instytucjonalnych, w tym w administracyjnych na szczeblu centralnym i lokalnym, oraz, co najważniejsze, z dokonaniem przekształceń polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich. Przygotowanie wsi i rolnictwa do członkostwa polega na przeprowadzeniu działań skierowanych na rolnictwo i obszary wiejskie, w których przedmiotem przekształceń jest struktura gospodarstw oraz infrastruktura wsi, ale podmiotem tych działań pozostaje społeczność wiejska. Dlatego też stan przygotowania wsi do integracji należy rozpatrywać na co najmniej dwóch płaszczyznach: ekonomicznej i społecznej. Z tego punktu widzenia stan przygotowania polskiego rolnictwa do integracji jest zróżnicowany. Spowodowane jest to wciąż znaczącą dywersyfikacją wielkości gospodarstw rolnych, niskim stopniem specjalizacji produkcji, niewysokim stopniem zdolności konkurencyjnej, a w konsekwencji różnym stopniem dochodowości indywidualnych gospodarstw.

   Polskie rolnictwo boryka się z wieloma problemami. Niskie dochody z produkcji rolniczej oraz nadmiar siły roboczej i związane z tym bezrobocie, zarówno jawne jak i ukryte, utrudniają proces jego przebudowy. Brak jest także środków na przekształcenie produkcji na ekologiczną, choć nadmiar zatrudnienia i niskie zużycie nawozów sztucznych i środków ochrony roślin przemawiałyby za tym. Problem jakości i nowoczesnej produkcji, wdrożenia nowych technik i technologii występuje także w większych gospodarstwach. Obecna dekoniunktura wynikająca w dużym stopniu z nadprodukcji na rynkach rolnych takich, jak: rynek mięsa wieprzowego, drobiu, roślin oleistych, nie sprzyja inwestowaniu. Rząd polski wspiera procesy inwestycyjne w rolnictwie i przetwórstwie rolnym preferencyjnymi kredytami. Jednak w warunkach trudności w zbycie i uzyskaniu opłacalnych cen nie jest to wystarczające.

   W Polsce w coraz większym stopniu realizowane są programy wspólne dla obszarów wiejskich i rolnictwa. Można powiedzieć, że w Polsce realizowany jest - w miarę możliwości - podstawowy cel europejskiego modelu rolnictwa, tj. wielofunkcyjny rozwój obszarów wiejskich. Rozwój pozarolniczej działalności na wsi może przyspieszyć niezbędne zmiany w rolnictwie. W ten sposób tworzone są możliwości stałego lub częściowego odejścia z pracy w rolnictwie i uzupełnienia dochodów rolniczych. Obecnie ok. połowy rolników główne dochody czerpie z działalności rolniczej, coraz więcej pracuje poza rolnictwem. Mimo to nadal dla zbyt wielu mieszkańców wsi rolnictwo stanowi jedyne źródło utrzymania. Przeszkodą w zmianie tej sytuacji są zarówno niedostatki w infrastrukturze wiejskiej niesprzyjające tworzeniu nowych miejsc pracy na wsi, jak i brak przygotowania do pracy poza rolnictwem. Ludność wiejska i rolnicza posiada niestety relatywnie niski poziom wykształcenia. Zaledwie 1,9% ludności w gospodarstwach rolnych na wsi ma wykształcenie wyższe, a prawie 52% podstawowe lub niepełne podstawowe. Podniesienie poziomu wykształcenia to jeden z głównych obszarów działań na rzecz restrukturyzacji rolnictwa i obszarów wiejskich.

   Dostosowanie polskiej wsi i polskiego rolnictwa do funkcjonowania w jednolitym rynku europejskim wymaga nie tylko dokonania zmian struktury agrarnej, ale także uświadomienia szerokim kręgom rolników i osób związanych z sektorem rolnym znaczenia, jakie dla tego sektora ma wprowadzanie nowych metod gospodarowania oraz podnoszenie konkurencyjności polskich produktów rolno-spożywczych na krajowym i zagranicznym rynku zbytu. Ma to żywotne znaczenie dla polskich rolników, ponieważ potrzeba ta wynika zarówno z wewnętrznej liberalizacji gospodarki, jak i jej większego otwarcia na rynki zagraniczne.

   Charakter i działania dostosowawcze gospodarki żywnościowej w okresie przedakcesyjnym zostały określone w dokumencie rządowym ˝Narodowy program przygotowania do członkostwa - NPPC˝ przyjętym przez Radę Ministrów 23 czerwca 1998 r. Dokument ten, wraz z jego załącznikiem - Harmonogramem do NPPC, przedstawia priorytetowe dziedziny sektora rolno-spożywczego, na których koncentrować się będą wysiłki rządu w tym okresie. Są to:

   - polityka strukturalna i rozwoju obszarów wiejskich,

   - problematyka weterynaryjna,

   - sprawy fitosanitarne,

   - modernizacje wybranych sektorów: inwestycje w poprawę jakości surowca w sektorze mięsa i mleka,

   - ekologiczne aspekty rolnictwa,

   - przygotowanie do wprowadzenia w życie Wspólnej Polityki Rolnej - WPR.

   Realizując pierwszy z ww. priorytetów, rząd przyjął 13 lipca 1999 r. dokument ˝Spójna Polityka Strukturalna i Rozwoju Obszarów Wiejskich˝. Precyzuje on instrumenty ekonomiczne i społeczne, które mają służyć dokonywanym przekształceniom polskiej wsi i sektora rolnego. Będą one zmieniane i doskonalone w ciągu najbliższych lat poprzedzających członkostwo tak, aby móc dotrzymać deklarowanego terminu gotowości określonego na 31 grudnia 2002 r., a jednocześnie doprowadzić polską wieś i sektor rolny do poziomu, w którym będzie on zdolny przejąć prawa i obowiązki wynikające z akcesji do UE.

   Dokument ten wraz ze ˝Średniookresową strategią rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich˝ z kwietnia 1998 r. oraz ˝Paktem dla rolnictwa i obszarów wiejskich˝ przyjętym przez RM 22 lipca 1999 r., określa zadania związane z przebudową struktur na wsi i w rolnictwie (m.in. w zakresie infrastruktury technicznej i społecznej na wsi, tworzenia warunków do zróżnicowanej działalności gospodarczej oraz do poprawy struktury obszarowej i produkcyjnej w rolnictwie, z jednoczesnym unowocześnianiem gospodarstw), powiązane z kształtowaniem warunków rozwoju zrównoważonego na obszarach wiejskich i ochroną zasobów środowiska naturalnego.

   Po zastosowaniu instrumentów i rozwiązań wskazanych w powyższych dokumentach znaczna część polskich gospodarstw rolnych będzie w stanie konkurować na rynku europejskim dzięki: ułatwionemu obrotowi ziemią, procesowi scalania i wymiany gruntów, preferencyjnemu wspieraniu osadnictwa rolniczego na gruntach skarbu państwa z możliwością zamiany nieruchomości, preferencji w zakupie ziemi z zasobów Własności Rolnej Skarbu Państwa, stosowaniu dopłat do oprocentowania kredytów inwestycyjnych i obrotowych, tworzeniu grup producenckich i marketingowych, wspieraniu postępu biologicznego w produkcji roślinnej i zwierzęcej, poprawie jakości produktów rolnych, nowym regulacjom podatkowym w rolnictwie.

   Już obecnie można odnotować pozytywne skutki przekształceń wynikających z działań integracyjnych w sektorze rolnym. Proces przekształceń strukturalnych doprowadził do powiększenia powierzchni ok. 300 tys. gospodarstw, a w konsekwencji przyniósł wzrost produkcji tych gospodarstw. Nastąpiło to poprzez sprzedaż i dzierżawę gruntów z zasobów AWRSP. Dokonano też zmiany ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi skarbu państwa, wprowadzając możliwość organizowania przetargów ograniczonych, w tym dla rolników zamierzających powiększyć swoje gospodarstwa. Rozwiązania powyższe są kierowane przede wszystkim do gospodarstw rozwojowych, których właściciele poszukują możliwości przystosowania się do zmieniającej się sytuacji rynkowej.

   Inny jest charakter problemów stojących dziś przed pozostałymi gospodarstwami (niewielka powierzchnia gospodarstwa, niewielka skala produkcji, brak specjalizacji). Ich rozwiązanie, zgodne z koncepcją zmian strukturalnych gospodarstw, przewidziano w wymienianych powyżej dokumentach: ˝Spójna polityka strukturalna i rozwoju obszarów wiejskich˝ oraz ˝Pakt dla rolnictwa i obszarów wiejskich˝. Przykładem stosowanych instrumentów są wcześniejsze emerytury dla rolników powiązane z przekazaniem gruntów na rzecz gospodarstw rozwojowych. Warunkiem otrzymania renty strukturalnej będzie przekazanie gospodarstwa o powierzchni co najmniej 5 ha i utworzenie gospodarstwa co najmniej 15-hektarowego. Przeciętna renta strukturalna będzie wynosić dwukrotną minimalną emeryturę dla rolnika samotnego i półtorej emerytury minimalnej dla każdego z małżonków. Innym instrumentem będzie wsparcie rolnictwa środkami finansowymi o charakterze socjalnym. Skala tej pomocy pośrednio będzie zależeć od tempa rozwoju gospodarczego kraju i możliwości budżetowych państwa.

   Do ważnych działań przygotowujących polską wieś do członkostwa w UE należy zaliczyć m.in.:

   - programy tworzenia miejsc pracy na obszarach wiejskich realizowane przez AWRSP,

   - działania ARiMR w zakresie tworzenia nowych miejsc pracy, poprawy infrastruktury wiejskiej, stosowania dopłat do kryteriów inwestycyjnych i obrotowych dla rolnictwa, poręczenie kredytów studenckich dla młodzieży z obszarów wiejskich,

   - programy kształcenia i doradztwa zawodowego,

   - rozwój turystyki i agroturystyki,

   - promocję lokalnych inwestycji,

   - wspieranie rozwoju małej przedsiębiorczości na wsi (pożyczki, kredyty, poręczenia kredytów, system mikropożyczek dla najbiedniejszych),

   - działania na rzecz podnoszenia poziomu wykształcenia ludności wiejskiej, w tym program ˝Poprawa szans edukacyjnych dzieci z osiedli popegeerowskich˝,

   - działania informacyjne dotyczące przyszłego członkostwa w Unii Europejskiej. Rada Ministrów w maju br. przyjęła ˝Program informowania społeczeństwa˝, w którym uczestniczy także MRiGŻ. Prowadzone są liczne szkolenia dla ludności wiejskiej, organizowane m.in. przez izby rolnicze i Fundację Programów Pomocy dla Rolnictwa - FAPA. Wymienionej powyżej działania służyć będą poprawie obecnej sytuacji dochodowej rodzin zamieszkujących na obszarach wiejskich, poprawie kondycji ekonomiczno-finansowej gospodarstw rolnych i zwiększeniu tempa ich modernizacji.

   Dla ludności wiejskiej, w tym także dla rodzin użytkujących gospodarstwa rolne, istotne są (i będą nadal) dochody ze źródeł pozarolniczych. Poziom tych dochodów zależy od tempa wzrostu i rozwoju całej gospodarki narodowej, które rzutuje na tempo wzrostu wynagrodzeń, powstawanie nowych miejsc pracy oraz skalę bezrobocia.

   Dokonują się także dostosowania w zakresie spraw weterynaryjnych i fitosanitarnych. Reforma administracji weterynaryjnej, zapoczątkowana w 1998 r. ustawą o zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, badaniu zwierząt rzeźnych i mięsa oraz o Inspekcji Weterynaryjnej, stworzyła inspekcję weterynaryjną oraz nadała uprawnienia ustawowe organom tej inspekcji, jakimi są główny lekarz weterynarii oraz powiatowi i graniczni lekarze weterynarii. Z dniem 1 stycznia 1999 r. weszła w życie reforma administracji weterynaryjnej. Powołano Urząd Głównego Lekarza Weterynarii oraz zorganizowano Główny Inspektorat Weterynarii. Reforma administracji weterynaryjnej uwzględnia zasadnicze wymogi organizacji państwowych służb weterynaryjnych w krajach UE.

   Przeprowadzono również reorganizację służby fitosanitarnej i dostosowano jej strukturę do nowego podziału administracyjnego kraju. W 1999 r. wzmocniono kadrowo Główny Inspektorat Ochrony Roślin oraz kontynuowano szkolenia dla inspektorów służby fitosanitarnej. Rozszerzono także zakres badań specjalistycznych wykonywanych przez laboratoria regionalne służby fitosanitarnej.

   W ramach finansowania projektów pilotażowych PHARE 99 MRiGŻ przewiduje dalsze finansowanie ze środków UE wzmocnienia instytucjonalnego w zakresie administracji fitosanitarnej, poprawy ochrony przyszłych zewnętrznych granic UE w aspekcie kontroli weterynaryjnej i fitosanitarnej, a także pomoc inwestycyjną w celu założenia zintegrowanego krajowego weterynaryjnego systemu komputerowego.

   Wymiana produktów rolnych między Polską a Unią Europejską

   W ramach Układu Europejskiego handel preferencyjny towarami rolnymi został potraktowany inaczej niż towarami przemysłowymi. W odniesieniu do towarów przemysłowych w Układzie Europejskim zapisano harmonogram liberalizacji do ˝0˝ stawek celnych. Natomiast w towarach rolnych obie strony udzieliły selektywnie preferencji w ograniczonym zakresie towarowym i koncesje te były niewielkie. Obecnie w związku z tym, że Polska zadeklarowała gotowość przystąpienia do Unii Europejskiej na dzień 1 stycznia 2003 r., strona UE zaproponowała w okresie przedakcesyjnym dokonanie stopniowej liberalizacji handlu. Koncepcja tej liberalizacji polega na stopniowym procesie obniżania stawek celnych w zależności od stopnia wrażliwości produktów, aż do momentu przystąpienia do unii celnej. Pierwsze, wstępne spotkanie w tej sprawie odbyło się 4 października 1999 r., gdzie obie strony przedstawiły swoje propozycje dotyczące liberalizacji handlu w towarach rolnych. Gotowość Polski przystąpienia do Unii Europejskiej z dniem 1 stycznia 2003 r. oznacza zniesienie cła po obu stronach (zredukowane do zera). Byłby to więc proces gwałtowny i jednostopniowy, bez stopniowej liberalizacji. Okresem przygotowującym do członkostwa jest stopniowa liberalizacja obrotów. Włączenie Polski w obszar jednolitego rynku oznaczałoby konieczność pełnej liberalizacji obrotów wzajemnych. Aby ten proces mógł odbywać się etapowo, należy rozpocząć go już obecnie. Ponadto UE zobowiązała się do redukcji subsydiów eksportowych do ˝0˝ w eksporcie do Polski w towarach, które podlegać będą procesowi liberalizacji.

   Korzyści i nadzieje związane z przystąpieniem do Unii Europejskiej

   Wejście do UE umożliwi polskim rolnikom dostęp do rynku 380 mln konsumentów. Obecnie dostęp dla wielu produktów rolno-spożywczych jest obwarowany wysokimi cłami. Wprawdzie pełne otwarcie rynku oznaczać może również utratę części rynku polskiego, jednakże poniesione straty powinny być znacznie mniejsze niż zyski osiągane z eksportu. Specjalizacja gospodarstw, sektora żywnościowego, rozwój wsi spowodowany dostępem do dużego rynku pozwolą polskim rodzinom rolniczym na lepsze wykorzystanie zasobów naturalnych i ludzkich. Możliwość sprzedawania tradycyjnych polskich produktów na lokalnych rynkach oraz rozwój agroturystyki sprzyjać będą powiększaniu dochodów rolniczych. Wzrost dochodów rolniczych umożliwi rozwój usług na terenach wiejskich. Zwiększenie dostępu do większego rynku sprzyjać będzie rozwojowi pozarolniczych miejsc pracy na obszarach wiejskich, stwarzając szanse młodym, lepiej wykształconym i bardziej mobilnym grupom ludności.

   Zwiększy się dopływ kapitału z krajów UE do polskiej gospodarki żywnościowej, w tym przede wszystkim do przemysłu rolno-spożywczego. Ma to szczególne znaczenie dla dokonania szybszej restrukturyzacji, w tym również przemysłu rolno-spożywczego. Polski sektor rolny może także skorzystać pośrednio z integracji europejskiej poprzez zwiększenie możliwości rozwoju kształcenia i szkoleń oraz badań. W Agendzie 2000 Komisja Unii Europejskiej dostrzega potrzeby reorientacji swoich programów w tych obszarach, które mogą być przydatne w krajach Europy centralnej. Ponieważ największy wpływ na opłacalność gospodarstw w Polsce będzie miał postęp organizacyjno-techniczny, rola możliwości dostępu do tych programów może być znacząca, z tytułu relatywnie niewielkich wydatków na nie (w porównaniu z tradycyjną polityką rolną). Skutki WPR dla Polski po uzyskaniu członkostwa będą zależeć m.in. od: stopnia przygotowania polskiego rolnictwa do konkurowania na jednolitym rynku UE i od możliwości absorpcyjnych środków finansowych oferowanych w ramach instrumentów towarzyszących i funduszy strukturalnych oraz przyznania Polsce wszystkich instrumentów WPR.

   Różne analizy*) wskazują, że w warunkach cen UE polski sektor rolno-żywnościowy jest na ogół konkurencyjny. Wyjątek stanowi m.in. produkcja mięsa drobiowego i jaj, gdzie ceny polskie przewyższają nawet ceny unijne.

   Potencjalne korzyści dla Polski po uzyskaniu członkostwa w UE będą wynikać z:

   - na ogół wyższych cen rolnych w UE niż w Polsce,

   - dostępu do dotacji bezpośrednich, których udział w dochodach rolników UE po roku 2000 znacznie wzrośnie (w przypadku zbóż - do 40%, w odniesieniu do bydła - do 38-40%),

   - dostępu do instrumentów towarzyszących (wcześniejsze emerytury, zalesiane, ochrona środowiska, dotacje dla rolników gospodarujących na terenach o mniej korzystnych warunkach dla rozwoju rolnictwa),

   - dostępu do funduszy strukturalnych,

   - objęcia Polski subwencjami eksportowymi oraz likwidacji subwencji eksportowych w handlu z Polską.

   Reasumując, objęcie Polski WPR przyniesie niewątpliwie korzyści. Wówczas bowiem nastąpi (1) wzrost dochodów rolniczych w wyniku objęcia Polski systemem dopłat bezpośrednich, (2) objęcie Polski subwencjami eksportowymi, (3) możliwość korzystania z funduszy strukturalnych, (4) likwidacja subwencji eksportowych UE w handlu z Polską.

   Przeciwdziałanie słabościom polskiego rolnictwa przed przystąpieniem do UE

   Polska przygotowując się do integracji z Unią Europejską podjęła wszystkie działania określone w dokumencie Komisji Europejskiej ˝Partnerstwo dla członkostwa˝ i potwierdzone w ˝Narodowym programie przygotowania do członkostwa˝ przyjętym przez Polskę. Ich celem jest przyspieszenie dostosowania polskiego sektora rolnego i wiejskiego do warunków UE. Podstawowymi dokumentami programowymi, które mają na celu zapewnienie warunków do trwałej przebudowy rolnictwa i wsi oraz umożliwienia funkcjonowania sektora wiejskiego i rolnego w Unii Europejskiej są: ˝Średniookresowa strategia rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich˝ (dokument przyjęty przez Radę Ministrów 21 kwietnia 1998 r. i zaakceptowany przez Sejm RP 6 maja 1998 r.), ˝Spójna polityka strukturalna rozwoju obszarów wiejskich i rolnictwa˝ (dokument przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 13 lipca 1999 r.).

   Programy te w oparciu o ocenę istniejącej sytuacji oraz uwarunkowań wewnętrznych i zewnętrznych określają cele, a także instrumenty niezbędne dla zapewnienia zmian strukturalnych i ekonomicznych w rolnictwie i na obszarach wiejskich. Zakres zadań ujęty w programach uwzględnia z jednej strony potrzeby restrukturyzacyjne wynikające z wieloletnich zaniedbań i niezbędnych zmian dla zwiększenia konkurencyjności sektorów, zwłaszcza w warunkach integracji z Unią Europejską, a z drugiej strony możliwości finansowe wszystkich uczestników procesów restrukturyzacyjnych, w tym możliwości budżetu państwa oraz oczekiwanej pomocy zagranicznej, szczególnie funduszy przedakcesyjnych.

   Na realizację programów planuje się przeznaczyć środki budżetowe, środki pomocowe Unii Europejskiej (PHARE, środki przedakcesyjne, a po przystąpieniu do Unii także jej fundusze strukturalne) oraz kredyty zagraniczne, w tym przede wszystkim pożyczkę Banku Światowego.

   Obecnie przygotowywany jest program operacyjny do europejskiego funduszu SAPARD, który od 2000 r. wzmocni możliwości finansowego wsparcia rozwoju obszarów wiejskich i rolnictwa. Polska otrzyma rocznie z Unii Europejskiej w ramach programu SAPARD ok. 170 mln euro, tj. ok. 800 mln zł, co oznacza, że współfinansowanie z krajowych środków publicznych wynieść powinno ok. 230 mln zł. W projekcie na 2000 rok w rezerwie budżetowej celowej zabezpieczono tę kwotę.

   W wyniku konsultacji regionalnych przeprowadzonych na przełomie maja i czerwca br. wybranych zostało 5 z 15 wskazanych w rozporządzeniu w sprawie programu SAPARD priorytetów do wsparcia w ramach wykorzystania środków pomocowych, do których zaliczono:

   - inwestycje w gospodarstwach rolnych,

   - poprawę przetwórstwa i marketingu produktów rolnych,

   - doskonalenie struktur jakości, nadzoru weterynaryjnego i fitosanitarnego,

   - rozwój i różnicowanie działalności gospodarczej w celu tworzenia nowych miejsc pracy i źródeł dochodu,

   - rozwój i doskonalenie infrastruktury na obszarach wiejskich.

   Wybór ww. priorytetów nie oznacza automatycznie eliminacji pozostałych, ponieważ część z nich zostanie włączona do priorytetów głównych, np. tworzenie grup producentów zostanie połączone z priorytetem: poprawa przetwórstwa i marketingu produktów rolnych, zaś priorytet: doskonalenie szkoleń zawodowych będzie komponentem większości wybranych priorytetów. W porozumieniu z Urzędem Komitetu Integracji Europejskiej uzgodniono ostatnio możliwość finansowania priorytetu: doskonalenie struktur jakości, nadzoru weterynaryjnego i fitosanitarnego ze środków przyznanych Polsce w ramach programu PHARE 2000.

   Rozwój obszarów wiejskich jest priorytetem innych wieloletnich strategii i programów opracowywanych aktualnie przez rząd w porozumieniu z partnerami społecznymi na lata 2000-2006. Do najważniejszych dla wsi i rolnictwa zalicza się przygotowany w Ministerstwie Gospodarki ˝Narodowy plan rozwoju do 2006 r.˝, nad którym prace są koordynowane przez zespół międzyresortowy działający w ramach Komitetu Rady Ministrów ds. Polityki Regionalnej i Zrównoważonego Rozwoju.

   Polityka wobec wsi nie ma charakteru ˝branżowego˝ i jest spójna ze ˝Strategią finansów publicznych i rozwoju gospodarczego Polska 2000-2010˝ przyjętą przez Radę Ministrów w dniu 22 czerwca br. Różnorodne potrzeby wsi powodują konieczność zaangażowania wysiłków całego rządu oraz wykorzystania instrumentów i środków pozostających do dyspozycji różnych resortów i agend rządowych. Do najważniejszych z nich należeć będzie wspieranie realizacji:

   - wzrostu pozarolniczego zatrudnienia na wsi. W trakcie uzgodnień rządowych znajduje się projekt ˝Narodowa strategia zatrudnienia i rozwoju zasobów ludzkich˝, w którym tworzenie nowych miejsc pracy na wsi poza rolnictwem traktowane jest priorytetowo. Strategia ta aktualnie znajduje się w fazie uzgodnień na forum Komitetu Rady Ministrów ds. Polityki Regionalnej i Zrównoważonego Rozwoju;

   - inicjatyw regionalnych i lokalnych zapewniających rozwój społeczno-gospodarczy obszarów wiejskich. Założenia ˝Narodowej strategii rozwoju regionalnego˝ traktują ten kierunek wsparcia jako jeden z głównych priorytetów, warunkujących harmonijny rozwój kraju w perspektywie wieloletniej i długofalowej;

   - poprawy i rozwoju edukacji na wsi. Zaprezentowany 27 stycznia 1999 r. na posiedzeniu Rady Konsultacyjnej ds. Reformy Edukacji Narodowej ˝Narodowy program rozwoju wsi polskiej - edukacja˝ wprowadza rozwiązania, które stwarzają szansę na poprawę jakości nauczania na wsi i zapewnienie większego dostępu do nauki wiejskich dzieci, począwszy od przedszkola a kończąc na większym dostępie do szkół wyższych;

   - poprawy stanu środowiska. W trakcie przygotowań znajdują się następujące dokumenty: Strategia inwestycyjna dla funduszu ISPA na lata 2000-2006 (fundusz przedakcesyjny UE), Nowa polityka ekologiczna państwa oraz Strategia zrównoważonego rozwoju Polski do 2025 r. Stworzą one warunki poprawy gospodarowania zasobami naturalnymi Polski i ich wykorzystania dla zrównoważonego rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich;

   - rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw na wsi. W dniu 11 maja 1999 r. przyjęty został dokument rządowy ˝Kierunki działań rządu wobec małych i średnich przedsiębiorstw do 2002 r.˝, który jest podstawą dla rządu w podejmowaniu decyzji związanych z promowaniem i tworzeniem małych przedsiębiorstw na terenach całej Polski, w tym na obszarach wiejskich;

   - rozwoju infrastruktury technicznej na wsi. Poprawa stanu infrastruktury technicznej jest podstawowym warunkiem powodzenia realizacji programów rozwoju obszarów wiejskich. ˝Spójna polityka strukturalna rozwoju obszarów wiejskich i rolnictwa˝ szczegółowo określa obszary wsparcia infrastruktury technicznej wsi. Są to: podłączenia gospodarstw wiejskich do wodociągów zbiorowych i do kanalizacji zbiorowej, zbiorowe i zagrodowe oczyszczalnie ścieków, wysypiska śmieci, telefonizacja, gazyfikacja, reelektryfikacja, drogi gminne i rolnicze. W trakcie przygotowania jest ˝Strategia rozwoju telekomunikacji na wsi˝.

   W najbliższym czasie Rada Ministrów rozpatrywać będzie ˝Harmonogram kompleksowych działań na rzecz poprawy sytuacji w rolnictwie i na obszarach wiejskich˝. Nacisk we wszystkich programach dotyczących rozwiązywania problemów w rolnictwie i na obszarach wiejskich położony jest na:

   - tworzenie nowych miejsc pracy. Istnieją już liczne programy pomocy wsparcia finansowego oraz szkoleń i doradztwa, pozwalających na prowadzenie działalności gospodarczej lub pracę poza rolnictwem. Bez zmniejszenia przeludnienia agrarnego i zmian w strukturze obszarowej nie będzie możliwe konkurowanie z rolnictwem Unii Europejskiej;

   - restrukturyzację gospodarstw rolnych przy uwzględnieniu faktu, że tylko w większych obszarowo gospodarstwach można zastosować nowoczesne metody produkcji, warunkujące wyższą jakość i niższe koszty wytwarzania;

   - rozwój infrastruktury techniczno-społecznej. Na pierwsze miejsce wysuwa się konieczność poprawy edukacji na wsi.

   Przedstawione powyżej główne zamierzenia rządu wobec rolnictwa i wsi na najbliższe lata jednoznacznie wskazują na intensyfikowanie działań pozwalających przeciwdziałać strukturalnym i ekonomicznym słabościom polskiego rolnictwa przed wstąpieniem naszego kraju do Unii Europejskiej. Zadaniom średniookresowym towarzyszą równolegle działania bieżące mające na celu przede wszystkim poprawę sytuacji dochodowej w rolnictwie. Obejmują one przede wszystkim interwencje na rynku produktów rolno-spożywczych, ochronę granic, preferencyjne kredytowanie procesów produkcyjnych i inwestycyjnych.

   Efekty tych działań są już widoczne. W br. na wielu szczegółowych rynkach, w tym zwłaszcza zbóż, żywca wieprzowego, cukru, zanotowano wzrost popytu i cen, będących przesłanką do poprawy sytuacji dochodowej rolników.

   Polityka informacyjna skierowana do polskich rolników

   W działalności informacyjno-szkoleniowej dla rolników współpracują z MRiGŻ: wojewodowie, marszałkowie sejmików samorządowych, starostwa, urzędy gmin, Fundacja Programów Pomocy dla Rolnictwa, Agencja Rynku Rolnego, Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa, ośrodki doradztwa rolniczego, izby rolnicze, instytuty i uczelnie rolnicze. Zorganizowane zostały i uruchomione centra informacji i dokumentacji integracji rolnej przy Krajowym Centrum Doradztwa, Rozwoju Rolnictwa i Obszarów Wiejskich oraz przy Fundacji Programów Pomocy dla Rolnictwa (FAPA). Zajmują się one gromadzeniem i przetwarzaniem, tłumaczeniem oraz dystrybucją danych i dokumentów niezbędnych do bieżącej pracy, przygotowującej sektor rolny do integracji z UE.

   Zadania informacyjno-szkoleniowe wykonywane są przy zastosowaniu różnych metod i wykorzystaniu różnych kanałów dystrybucji, jak: konferencje, seminaria i szkolenia dla krajowych wykładowców i dla rolników, sieć internetowa, biuletyny i broszury informacyjne, prasa, w tym prasa codzienna i periodyki przeznaczone dla rolników, radiowe programy ogólnopolskie i regionalne oraz programy specjalistyczne i reportaże przygotowywane przez Radakcję Rolniczą Telewizji Polskiej.

   Z inicjatywy Ministerstwa Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej emitowane są w radio i telewizji oraz publikowane w prasie wywiady na tematy związane z integracją z UE. Opracowywane są programy i artykuły poświęcone problemom integracji polskiego rolnictwa np. zrealizowane w dniu 28 września br. we współpracy naszego resortu z I Programem Polskiego Radia, I Programem TVP oraz dziennikiem ˝Rzeczpospolita˝.

   W comiesięcznym Biuletynie Informacyjnym, wydawanym przez MRiGŻ, obok artykułów poświęconych Wspólnej Polityce Rolnej i jej ewolucji oraz stosowanym instrumentom WPR, publikuje się informacje nt. funduszy pomocowych, dofinansowywania rolników za pośrednictwem ARiMR oraz bieżących prac Podkomitetu Rolnego Polska - Unia Europejska. Biuletyn ten kierowany jest nie tylko do podmiotów współpracujących z naszym resortem, ale również do bibliotek rolniczych, kurii biskupich i duszpasterstwa rolników. Szeroko rozpowszechniany jest także Biuletyn Informacyjny Agencji Rynku Rolnego, który zawiera informacje nt. regulacji i funkcjonowania najważniejszych rynków rolnych. Wydawany przez Agencję Własności Rolnej Skarbu Państwa miesięcznik pt. ˝Agroprzemiany˝, kierowany do dzierżawców, ODR i bezpośrednio do rolników, zawiera również artykuły poświęcone zagadnieniom integracji polskiego rolnictwa z UE.

   Fundacja Programów Pomocy dla Rolnictwa od początku swojego istnienia stara się wspierać Ministerstwo Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej we wszystkich działaniach dostosowawczych na rzecz integracji Polski z Unią Europejską, prowadzonych w sektorze rolnym. Jedna z wyspecjalizowanych komórek FAPA - Biuro Integracji Rolnej, a obecnie Zespół Integracji Europejskiej Wsi i Rolnictwa od 1995 r. prowadzi szeroko rozumianą kampanię informacyjno-szkoleniową, mającą przybliżyć problematykę integracyjną polskiemu społeczeństwu, szczególnie mieszkańcom obszarów wiejskich. W trakcie wieloletniej działalności związanej m.in. z promocją zagadnień dotyczących: Unii Europejskiej, jej Wspólnej Polityki Rolnej, programu PHARE, procesu integracji Polski oraz jej wsi i rolnictwa z UE, zrealizowanych zostało wiele szkoleń i działań przybliżających problematykę integracji europejskiej.

   Obecnie Zespół Integracji Europejskiej Wsi i Rolnictwa FAPA zakończył przygotowanie dwóch projektów szkoleniowych, których realizacja zostanie rozpoczęta jeszcze w 1999 r. ˝Szkolenie w zakresie integracji dla młodych działaczy związków i organizacji rolniczych˝. Projekt ten przewidziany jest dla 140 działaczy w wieku nie przekraczającym 40 lat. Zarówno szkolenia krajowe (4 po pięć dni), jak i wyjazdy studyjne (4 po siedem dni) mają na celu upowszechnianie wiedzy na temat procesu integracji polskiego rolnictwa z UE, w tym konsekwencji i koniecznych przygotowań do prawidłowego funkcjonowania tego sektora w ramach Wspólnej Polityki Rolnej, a także roli związków i organizacji rolniczych w tym procesie.

   1. ˝Rozwój zasobów ludzkich - szkolenia w zakresie integracji rolnej˝

   Beneficjentem projektu są osoby oraz instytucje spoza administracji rządowej - głównie ODR, samorząd wojewódzki, izby rolnicze oraz inne organizacje samorządowe działające na terenie obszarów wiejskich. Wstępny harmonogram projektu zakłada przeprowadzenie 10 szkoleń krajowych dla ogółem 223 osób, oraz 3 wyjazdów studyjnych, w sumie dla 113 osób.

   Celem powyższego cyklu szkoleń jest wspieranie procesów integracyjnych poprzez podnoszenie wiedzy na temat akcesji Polski z UE wśród osób zatrudnionych w instytucjach poza administracją rządową, włączonych w prace dostosowawcze na poziomie regionalnym i lokalnym oraz rozpowszechniane wiedzy o samej Unii i jej Wspólnej Polityce Rolnej. Podstawowym celem wynikającym z założeń powyższego projektu jest stworzenie jednolitego systemu informacji europejskiej i promocji rozwoju obszarów wiejskich, który będzie się opierał na wysoko wykwalifikowanych doradcach, którzy będą w stanie skutecznie docierać z przekazem informacji do szerokich kręgów społeczności wiejskiej.

   Ponadto Zespół Integracji Europejskiej Wsi i Rolnictwa FAPA opracował dwa projekty, których realizacja uzależniona jest od przyznania na ten cel środków finansowych.

   1. ˝Cykl regionalnych szkoleń na temat integracji polskiego rolnictwa z Unią Europejską˝ - projekt mający na celu wsparcie realizowanych w 1999 r. projektów PHARE, nastawionych na budowę instytucji zarządzających w przyszłości funduszami strukturalnymi. Na terenie całej Polski zostaną zorganizowane 32 szkolenia (po dwa w każdym województwie) poświęcone problematyce integracji polskiego rolnictwa z Unią Europejską oraz możliwościom i sposobom korzystania (absorpcji) z funduszy przedakcesyjnych. Będą one przeznaczone dla dwóch grup odbiorców.

   Pierwszą grupę stanowić będą przedstawiciele związków zawodowych, samorządów rolniczych oraz członkowie branżowych organizacji producentów. Tematyka szczegółowa szkoleń dotyczyć będzie m.in.: zasad i form działalności podobnych organizacji w krajach członkowskich UE, rolniczych struktur ponadnarodowych mających siedzibę w Brukseli, sposobów wpływania na kształt polityki rolnej, regionalnej i strukturalnej UE, prac prowadzonych przez Radę Ministrów ds. Rolnictwa, DG VI Komisji Europejskiej oraz komitetów zarządzających. Każdorazowo prezentowane będą także tematy dotyczące WPR, uregulowań na poszczególnych rynkach rolnych w UE, dotyczące aktualnego stanu przygotowań polskiego sektora rolnego do integracji; szans i zagrożeń z tego płynących. Szkolenia te mają za zadanie przygotować przedstawicieli - liderów rolniczych i wiejskich do działań promujących integrację europejską w swoich środowiskach, do działań ukierunkowanych na wykorzystanie dostępnych środków pomocowych UE (opracowywanie programów i wniosków do programu SAPARD), w dalszej perspektywie do działań promujących interesy polskich rolników na forum Unii Europejskiej.

   Drugą grupę stanowić będzie młodzież (w szczególności) zamieszkująca wsie i małe miasteczka zainteresowana problematyką integracji Polski z UE. Tematyka szkoleń dla tej grupy zostanie opracowana w ten sposób, aby zawierała jak najwięcej informacji na temat UE, procesów integracji w ogóle, a w zależności od regionu, w którym będzie odbywało się szkolenie, zostanie wzbogacona o zagadnienia dotyczące rozwoju regionalnego, sposobów kreowania liderów lokalnej społeczności, rozwijania małej i średniej przedsiębiorczości tworzącej nowe miejsca pracy na obszarach wiejskich oraz osiągania dodatkowych dochodów z tzw. alternatywnych źródeł. Podstawowym zagadnieniem będzie jednak perspektywa członkostwa Polski w UE, w związku z tym problem koniecznych dostosowań, zmian, ale też korzyści zarówno przed, jak i po akcesji, pamiętając o roli, jaką będą spełniały fundusze przedakcesyjne, a potem strukturalne. Szkolenia będą dawały możliwość zapoznania się z wymogami i procedurami, jeśli chodzi o korzystanie z tych środków.

   Dodatkowo wszystkie szkolenia będą zawierały najbardziej aktualne informacje na temat zmian czy też ich propozycji w samej UE, aktualnego stanu przygotowań polskiego sektora rolnego do integracji. Ponadto każdemu z uczestników przekazane zostaną odpowiednio przygotowane materiały szkoleniowe. W trakcie wszystkich szkoleń łącznie wygłoszonych zostanie 192 godziny wykładów.

   2. Projekt zakładający stworzenie w Polsce Krajowego Systemu Informacji i Edukacji dla Społeczności Wiejskiej o Integracji z Unią Europejską.

   Budowa a później sprawne działanie systemu jest nieodzownym elementem prac dostosowawczych prowadzonych w sektorze rolnym i obszarach wiejskich. Informacja dostarczana w ramach systemu będzie odpowiadać zapotrzebowaniu jej odbiorców, będzie uwzględniać zmiany WPR (CAP), które ewoluują w kierunku WPRiW (CARPE), stanie się stymulatorem aktywności w działaniach na rzecz akcesji m.in. poprzez zwiększoną zdolność do absorpcji środków pomocowych UE, pozwoli podnieść poziom akceptacji społecznej dla integracji Polski z Unią Europejską. Projekt ma odniesienie do priorytetów zawartych w Narodowym Programie Przygotowania Polski do Członkostwa w Unii Europejskiej (NPPC).

   Celem ogólnym projektu jest stworzenie systemu dostarczania bieżących informacji mieszkańcom obszarów wiejskich oraz podmiotom gospodarczym działającym w tych obszarach. Zadaniem informacji i wiedzy dostarczanej w ramach systemu będzie stymulowanie i pobudzanie aktywności jej odbiorców w okresie przed i po akcesji Polski do UE. Wśród celów szczegółowych można wymienić m.in.:

   - dostarczanie mieszkańcom obszarów wiejskich aktualnej informacji o Unii Europejskiej - jej wspólnych politykach, procesie integracji oraz działaniach poprawiających konkurencyjność towarów wytwarzanych w Polsce,

   - dostarczanie przedsiębiorcom: producentom, przetwórcom i handlowcom bieżącej informacji rynkowej z krajów UE i Polski,

   - dostarczanie rolnikom informacji ekonomiczno-prognostycznych będących podstawą racjonalizacji produkcji, wyboru kierunków i technologii produkcji oraz dywersyfikacji działalności,

   - szkolenia rozwijające zdolności absorpcyjne na środki pomocowe,

   - szkolenia z zakresu polityki regionalnej, planowania i wdrażania projektów rozwoju obszarów wiejskich,

   - szkolenia z zakresu rozwoju małej i średniej przedsiębiorczości,

   - szkolenia z zakresu ochrony środowiska i krajobrazu wiejskiego,

   - szkolenia z zakresu infrastruktury rynkowej oraz koniecznych dostosowań do jednolitego rynku UE,

   - szkolenia z zakresu tworzenia infrastruktury finansowej w obszarach wiejskich.

   Konsultacje z partnerami społecznymi

   Prace resortu nad stanowiskiem negocjacyjnym od momentu rozpoczęcia negocjacji są konsultowane z partnerami społecznymi. Od 30 kwietnia 1998 r. przy ministrze rolnictwa i gospodarki żywnościowej działa Zespół Opiniodawczo-Doradczy skupiający przedstawicieli związków zawodowych i organizacji branżowych. Od początku działalności grup roboczych w MRiGŻ, tj. od lipca 1996 r. w pracach tych grup uczestniczą przedstawiciele izb rolniczych.

   MRiGŻ widzi w izbach rolniczych, stowarzyszeniach rolniczych, kółkach rolniczych, związkach zawodowych, gminnych spółdzielniach i innych podmiotach prawnych funkcjonujących w obszarze rolnictwa ważnych partnerów mogących zachęcać polskich rolników do działań na rzecz integracji Polski ze strukturami europejskimi.

   Generalnie należy stwierdzić, że większość działających w Polsce organizacji rolniczych jest za przystąpieniem naszego kraju do Unii Europejskiej.

   Aby wzmocnić to przekonanie MRiGŻ aktywnie uczestniczy w promowaniu idei integracji wśród przedstawicieli izb rolniczych i rolniczych związków zawodowych przez:

   - finansowanie programu pt. ˝Pomoc techniczna dla współpracy pomiędzy organizacjami rolniczymi Polski i Unii Europejskiej˝ realizowanego przy pomocy przedstawiciela polskich organizacji rolniczych w Brukseli,

   - prowadzenie lobbingu wśród europejskich organizacji rolniczych mających na celu przybliżenie i promowanie polskiego rolnictwa oraz znalezienie sojuszników w staraniach o przyjęcie do UE,

   - realizację projektu finansowanego z funduszu PHARE pt. ˝Organizacje rolnicze w procesie integracji z UE˝, który proponuje organizacjom rolniczym szeroki zakres szkoleń i wyjazdów studyjnych upowszechniających wiedzę na temat procesu integracji polskiego rolnictwa, konsekwencji i koniecznych przygotowań do prawidłowego funkcjonowania tego sektora w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Projekt ten przewiduje również pomoc techniczną w postaci dalszego wyposażenia biur związków w sprzęt biurowy (drukarki, komputery, faksy itp.).

   Niezależnie do powyższego starania samych organizacji pod kątem szerszego zaistnienia w środowisku rolniczym w UE zaowocowały przyjęciem pięciu polskich związków, tj. Krajowej Rady Izb Rolniczych, Federacji Związków Producentów Rolnych, NSZZ RI ˝Solidarność˝, Krajowego Związku Rolników, Kółek i Organizacji Rolniczych, Związku Zawodowego Rolnictwa ˝Samoobrona˝ w szeregi CEA (Europejskiej Konfederacji Rolnictwa).

   Istotnym wydarzeniem było uzyskanie statusu członka stowarzyszonego w Europejskiej Radzie Młodych Rolników (CEJA) przez Związek Zawodowy Centrum Narodowe Młodych Rolników. Związek ten otrzymał znaczące wsparcie od MRiGŻ, które opłaciło składkę członkowską za przynależność do CEJA.

   Znaczącym wydarzeniem dla polskich organizacji rolniczych będzie zorganizowanie w dniach 22-24 września 2000 r. w Krakowie kolejnego Kongresu Rolnictwa Europejskiego. Patronat nad tym przedsięwzięciem objął minister rolnictwa i gospodarki żywnościowej.

   Na oddzielną uwagę zasługują wspieranie przez Ministerstwo Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej bogate kontakty polskich izb rolniczych z izbami rolniczymi krajów Unii Europejskiej. Przykładem tego może być współpraca Krajowej Rady Izb Rolniczych z Krajowym Zgromadzeniem Francuskich Izb Rolniczych. Odbyło się już czwarte regionalne Polsko-Francuskie Forum Rolnicze, którego ideą jest nawiązanie ścisłych związków między polskimi i francuskimi izbami rolniczymi.

   Jest pewne, że tego typu kontakty muszą zaprocentować w przyszłości lepszym zrozumieniem przez polskiego rolnika zasad Wspólnej Polityki Rolnej, tym bardziej że dodatkowo w ramach współdziałania odbywa się wiele praktycznych wyjazdów i szkoleń w tym zakresie.

   Ministerstwo Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej doceniło wiedzę i zaangażowanie ekspertów Krajowej Rady Izb Rolniczych, zapraszając ich do prac w różnych zespołach roboczych, w tym przygotowujących m.in. akty prawne związane z wejściem polskiego rolnictwa do Unii Europejskiej.

   Ministerstwo jest przekonane, że związki i izby rolnicze mogą odegrać historyczną rolę w wypracowaniu consensusu co do sposobu realizacji koniecznych zmian związanych z integracją Polski ze strukturami europejskimi.

   Minister

   Artur Balazs

   Warszawa, dnia 15 października 1999 r.