Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie organizowania i finansowania dokształcania oraz doskonalenia zawodowego nauczycieli

   W odpowiedzi na interpelację pana posła Jana Kulasa uprzejmie informuję, że przygotowując projekt reformy systemu edukacji Ministerstwo Edukacji Narodowej opracowało propozycje form dokształcania i doskonalenia nauczycieli, zarówno koncepcję rozwiązań merytorycznych, jak i systemowych. W minionych miesiącach przygotowane zostały programy szkoleń we wszystkich priorytetowych dla reformy obszarach. Mobilizując znaczne środki finansowe wykształcono ponad 2200 edukatorów (specjalistów w zakresie organizacji i prowadzenia szkoleń dla nauczycieli), którzy efektywnie wspierać będą istniejący system doskonalenia i doradztwa nauczycieli. Ponadto ustalone zostały zasady przyznawania grantów edukacyjnych, które pozwolą na finansowe wspieranie szkoleń i kursów przygotowujących nauczycieli do pracy w zreformowanej szkole.

   Jeśli chodzi o odpowiedzi na konkretne pytania stawiane w interpelacji pana posła Kulasa, pragnę zaznaczyć, iż wyczerpująca odpowiedź na nie wymagałaby wielostronicowego sprawozdania z działań dotyczących podejmowanych i planowanych na przyszłość. Ponieważ jednak dość szczegółowo zostały one opisane w materiach informacyjnych, które w ostatnich tygodniach docierają systematycznie do placówek oświatowych oraz instytucji samorządowych, pozwalam sobie załączyć je do niniejszego listu. Pragnę również poinformować, że:

   1. System kształcenia i doskonalenia nauczycieli nie uległ w ostatnich latach zasadniczym zmianom. Nauczyciele kształceni są w szkołach wyższych różnych typów, w tym przede wszystkim na uniwersytetach i w wyższych szkołach pedagogicznych. Część nauczycieli uzyskuje wykształcenie w kolegiach nauczycielskich i nauczycielskich kolegiach językowych. Zdecydowana większość nauczycieli kończących kolegia uzyskuje tytuł licencjata, który potwierdza posiadanie wyższego wykształcenia zawodowego. Liczba nauczycieli, którzy ukończyli studia, stale rośnie. Jak wskazują statystyki, liczba nauczycieli posiadających wyższe wykształcenie stałe rośnie. W bieżącym roku szkolnym spośród 578 946 nauczycieli pełnozatrudnionych studia ukończyło 78,3% (w mieście - 80,3%, na wsi - 73,7%), kolegia bez licencjatu 0,8% (procentowo tyle samo w szkołach miejskich i wiejskich), SN - 15,1% (w mieście - 13,5%, na wsi - 18,7%), a szkoły średnie 5,9% (w mieście - 5,4%, na wsi - 6,8%). Co roku znaczna grupa absolwentów szkół wyższych uzyskuje uprawnienia do pracy w szkole, ich liczba przekracza liczbę miejsc pracy. Nadal brakuje jednak nauczycieli języków obcych zachodnich; problem ten dotyczy przede wszystkim wsi i małych miejscowości.

   System doskonalenia i doradztwa dysponuje 61 placówkami doskonalenia. Cztery z nich to placówki o charakterze centralnym, dla których organem prowadzącym jest minister edukacji narodowej. Należą do nich Centralny Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli, Centrum Metodyczne Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej, Ogólnopolskie Centrum Edukacji Niestacjonarnej, Centrum Edukacji Medycznej. Nie został rozstrzygnięty spór o status prawny placówki doskonalenia w Brwinowie, do ubiegłego roku prowadzonej przez ministra rolnictwa i gospodarki żywnościowej. Aktywnie w doskonaleniu nauczycieli uczestniczy 49 wojewódzkich placówek doskonalenia, które po nowym podziale administracyjnym kraju zachowały swój status i na ogół zasięg działania. Zmienił się tylko organ prowadzący te placówki. Jest nim obecnie marszałek województwa samorządowego. Ofertę tych instytucji wspierają placówki doskonalenia o charakterze specjalistycznym, takie jak Wojewódzkie Centrum Kształcenia Praktycznego w Łodzi, Wojewódzki Ośrodek Doskonalenia Informatycznego i Politechnicznego w Opolu- Centrum Pedagogiczno-Psychologiczne w Szczecinie itp. Oprócz nich na rynku edukacyjnym funkcjonują placówki niepubliczne o zasięgu ogólnopolskim i wojewódzkim. W rejestrze niepublicznych placówek doskonalenia, który prowadzi Ministerstwo Edukacji Narodowej, figuruje w tej chwili 21 placówek, a 8 kolejnych oczekuje na wpisanie do rejestru. Rejestry niepublicznych placówek o zasięgu regionalnym dostępne są w kuratoriach oświaty.

   2. W chwili obecnej 72 014 nauczycieli pełnozatrudnionych studiuje. W studiach podyplomowych nadających dodatkowe kwalifikacje bierze udział ponad 13 000 osób. Kolejni nauczyciele uzyskują stopnie specjalizacji. W bieżącym roku szkolnym stopniami specjalizacji zawodowej legitymuje się 24 057 nauczycieli pełnozatrudnionych (I stopień 14 746, II stopień - 8925, III stopień - 386 osób). W roku szkolnym 1997/1998 w dłuższych formach szkolenia (ponad 2600 kursów) organizowanych przez wojewódzkie placówki doskonalenia wzięło udział około 65 000 nauczycieli. Znaczna grupa, około 20 000, brała udział w krótszych seminariach doskonalących. W konferencjach metodycznych i spotkaniach informacyjnych uczestniczy około rocznie 300 000 nauczycieli. Na różnego rodzaju kursach centralnych, prowadzonych lub finansowanych przez CODN, przeszkolono w 1998 r. ponad 15 500 nauczycieli. W tej grupie znalazło się 1334 osób, które ukończyły szkolenia udukatorskie (nauczycieli nauczycieli), w tym 1167 absolwentów programu NOWA SZKOŁA. Kolejnych 1600 uczestników tego programu zakończyło już cykl szkoleń w najbliższym czasie.

   Niepubliczne placówki doskonalenia nauczycieli o zasięgu ogólnokrajowym zorganizowały w 1998 r. około 280 kursów dla około 7500 nauczycieli. Ministerstwo nie dysponuje danymi o kursach organizowanych przez niepubliczne placówki doskonalenia nauczycieli, wpisane do rejestrów kuratorów oświaty oraz o kursach zorganizowanych przez instytucje, fundacje i stowarzyszenia, które w swoich statutach mają wpisane zadania z tego zakresu.

   Ze wstępnej oceny wynika, iż dobre efekty przyniosła również pierwsza edycja grantów edukacyjnych. Zgłoszono na nią łącznie 432 projekty programów studiów podyplomowych oraz kursów doskonalących. W wyniku postępowania kwalifikacyjnego dofinansowanie przyznano 219 projektom z 55 uczelni państwowych, 122 placówek doskonalenia nauczycieli i zakładów kształcenia oraz z 42 jednostek pozarządowych. Projekty dotyczyły obszarów kształcenia i doskonalenia uznanych za priorytetowe dla wprowadzanej reformy programowej. Znalazła się w nich następująca problematyka: nauczanie blokowe i zintegrowane, tworzenie wewnątrzszkolnego systemu oceniania, kryteriów oceny i tworzenia programów nauczania, programu działania szkoły, umiejętności kluczowych, budowania ścieżek międzyprzedmiotowych oraz rozwijania umiejętności wychowawczych. Ze szkoleń realizowanych w ramach I edycji grantów skorzystało ponad 13 000 nauczycieli.

   Można przyjąć, że w dłuższych formach szkoleń wzięło w ubiegłym roku udział blisko 100 000 nauczycieli. Dane te nie obejmują szkoleń wewnątrzszkolnych i doskonalenia przywarsztatowego. Co roku Ministerstwo Edukacji Narodowej zleca przeprowadzenie badań dotyczących potrzeb w zakresie doskonalenia nauczycieli oraz problematyki i jakości oferty placówek doskonalenia. Raporty te służą opracowywaniu rozwiązań merytorycznych, które za pośrednictwem placówek centralnych trafiają do bezpośrednich odbiorców, jakimi są pracownicy systemu doskonalenia i doradztwa.

   3. W ubiegłym roku przekazano na poczet dokształcania i doskonalenia nauczycieli 150 330 tys. zł. W tej kwocie mieszczą się m.in.: koszty dopłat do czesnego - 18 980 tys. zł, koszty utrzymania wojewódzkich placówek doskonalenia nauczycieli - 56 300 tys. zł, koszty funkcjonowania doradców metodycznych, wynikające ze zniżki godzin i dodatków specjalnych - 40 100 tys. zł. Koszty doskonalenia nauczycieli finansowane bezpośrednio z budżetu MEN wyniosły 16 850 tys. zł. W bieżącym roku budżetowym wydatki te zostały zwiększone do kwoty około 200 000 tys. zł.

   Planowana na ten rok kolejna edycja grantów edukacyjnych realizowana będzie także w województwach. Stworzy to możliwość uwzględnienia lokalnych potrzeb w zakresie doskonalenia oraz szybszego przeprowadzenia procedury kwalifikacyjnej. W tym celu zwiększone zostały fundusze województw na dotacje celowe o 8000 tys. zł. Określając wysokość środków dla poszczególnych województw, ministerstwo kierowało się liczbą nauczycieli zatrudnionych w danym województwie na pełnym etacie. Organizowane są szkolenia, które swoim zasięgiem obejmują wszystkich nauczycieli oraz nauczycieli i dyrektorów wybranych typów szkół. Są to m.in.: szkolenia rad pedagogicznych, realizowane w ramach programu NOWA SZKOŁA, seminaria dla nauczycieli i dyrektorów gimnazjów, konferencje poświęcone nowym programom nauczania. Ich tematyka oraz zasięg przedstawiona została obszerniej w broszurze poświęconej doskonaleniu.

   Dążąc do wprowadzenia rozwiązań systemowych oraz umożliwienia nauczycielom swobodnego wyboru warunków i form doskonalenia oraz dokształcania, Ministerstwo Edukacji Narodowej opracowało projekt nowego zapisu w Karcie nauczyciela w art. 70a. Proponowana nowela Karty nauczyciela zobowiązywałaby organy prowadzące szkoły do dokonania odpisu w wysokości 2,5% wynagrodzeń osobowych nauczycieli z przeznaczeniem na dokształcanie i doskonalenie nauczycieli, w tym na częściową lub całkowitą refundację kosztów dokształcania lub doskonalenia zawodowego nauczycieli, stypendia, inne koszty i świadczenia, w tym przede wszystkim wynikające z udzielania płatnych urlopów szkoleniowych. Zakłada się, że formy realizacji odpisu oraz zasady podziału i tryb dokonywania wypłat ze środków odpisu określi, w drodze rozporządzenia, minister właściwy do spraw oświaty i wychowania.

   5. Szeroka dyskusja z udziałem przedstawicieli środowisk nauczycielskich, przede wszystkim związków zawodowych, poświęcona systemowi awansu nauczycieli potwierdziła wolę wszystkich zainteresowanych takimi rozwiązaniami, które premiować będą nauczycieli o wysokich kwalifikacjach i osiągnięciach zawodowych. Jednym z kryteriów awansu ma być również doskonalenie zawodowe. Sądzimy, że zmiany Karty nauczyciela i ustawy o systemie oświaty potwierdzą te oczekiwania, dopiero wówczas możliwe będzie zapewnienie odczuwalnej zmiany uposażenia, będące konsekwencją dbałości nauczycieli o ich rozwój zawodowy.

   Jesteśmy przekonani, że dokształcenie i doskonalenie nauczycieli ma podstawowe znaczenie dla powodzenia reformy systemu edukacji. Na te cele przeznaczyliśmy wszelkie możliwe środki. Ponieważ są one jednak mniejsze niż potrzeby, największy nacisk położyliśmy na celowość i racjonalność ich wykorzystania. Mam nadzieję, że wynika to z przedstawionych informacji oraz że stanowią one wraz z przygotowanymi materiałami, zadowalające wyjaśnienie kwestii, które podnosi pan w swojej interpelacji. W razie potrzeby służyć będziemy dodatkowymi danymi.

   Sekretarz stanu

   Irena Dzierzgowska

   Warszawa, dnia 12 maja 1999 r.