Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie opracowania przez rząd programu osłonowego wraz z programem finansowym

   W związku z interpelacją pana posła Stanisława Pawlaka przesłaną przy piśmie nr SPS-0202-180/98 z dnia 8 lutego br. w sprawie działań osłonowych rządu uprzejmie wyjaśniam, co następuje:

   Działania rządu bezpośrednio łagodzące wzrost obciążeń gospodarstw domowych w związku z podwyżkami cen energii cieplnej podjęto w ramach obowiązujących przepisów prawnych w zakresie świadczeń socjalnych. Działania te obejmują:

   1) przeznaczenie w budżecie państwa środków na dotacje celowe dla gmin, na dofinansowanie wypłat dodatków mieszkaniowych w wysokości o ok. 47% wyższej w stosunku do rzeczywiście zrealizowanych wydatków budżetu państwa na ten cel w 1997 r.,

   2) przeznaczenie dodatkowych środków w wysokości 70 mln zł na specjalne zasiłki okresowe dla osób, które mogłyby szczególnie dotkliwie odczuć skutki uwolnienia cen energii cieplnej,

   3) zwiększenie o 20 mln zł środków przeznaczonych z budżetu państwa na odżywianie dzieci w szkołach.

   Głównym instrumentem ochrony ludności przed skutkami uwolnienia cen energii cieplnej są dodatki mieszkaniowe, które mają ściśle określone kryteria, według których kwalifikowane są wszystkie osoby i rodziny. Przysługują one osobom mieszkającym w lokalach, do których mają tytuł prawny, jeżeli średni miesięczny dochód na jednego członka gospodarstwa domowego w okresie trzech miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku o przyznanie dodatku nie przekracza 150% najniższej emerytury w gospodarstwie jednoosobowym i 100% w gospodarstwie wieloosobowym.

   Wysokość dodatku stanowi różnicę pomiędzy wydatkami przypadającymi na normatywną powierzchnię użytkową zajmowanego lokalu a wydatkami poniesionymi przez osobę otrzymującą dodatek w wysokości:

   1) 15% dochodów gospodarstwa - w gospodarstwie jednoosobowym,

   2) 12% dochodów gospodarstwa w gospodarstwie 2-4 osobowym,

   3) 10% dochodów gospodarstwa - w gospodarstwie 5-osobowym i większym.

   Szczegółowe informacje o możliwości uzyskania pomocy na wydatki mieszkaniowe zawierają przepisy ustawy z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych (DzU nr 105, poz. 509) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 listopada 1994 r. w sprawie dodatków mieszkaniowych (DzU nr 119, poz. 570 z późn. zm.).

   Skutecznej pomocy osobom i rodzinom w związku z podwyżkami cen energii cieplnej rząd będzie udzielał także poprzez system pomocy społecznej. Świadczenia pomocy społecznej będą więc stanowiły, obok dodatków mieszkaniowych, dodatkowe wsparcie dla rodzin. Podstawą prawną jest tu ustawa z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (DzU z 1993 r. nr 13, poz. 60, z 1994 r. nr 62, poz. 265, z 1996 r. nr 100, poz. 459 i nr 147, poz. 687 oraz z 1997 r. nr 28, poz.153 i nr 93, poz. 569 i nr 104, poz. 661).

   Ustawa o pomocy społecznej stwarza możliwość udzielenia pomocy finansowej w postaci specjalnych zasiłków okresowych rodzinom nie spełniającym ustalonego w ustawie kryterium dochodowego. Ta możliwość będzie wykorzystywana przy udzielaniu pomocy finansowej osobom i rodzinom, które najbardziej odczuły w swych budżetach styczniowe podwyżki cen energii cieplnej, zwłaszcza osobom, którym przyznano dodatki mieszkaniowe tuż przed podwyżkami cen energii, w wysokości nie uwzględniającej tych podwyżek.

   Przyznanie świadczenia pomocy społecznej, w tym także specjalnego zasiłku okresowego, poprzedzone jest zawsze przeprowadzeniem wywiadu rodzinnego. Pracownik socjalny, po zapoznaniu się z sytuacją życiową rodziny (a wzrost cen energii może być tylko jedną z przyczyn złej sytuacji materialnej danej osoby czy rodziny), ustali rodzaj i rozmiar świadczenia, odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy.

   Stworzenie ˝lokalnych programów osłonowych˝ ma stanowić podstawę podziału między poszczególne województwa środków z rezerwy celowej budżetu centralnego w wysokości 70 mln zł, przeznaczonej na działania osłonowe w ramach pomocy społecznej, a następnie podziału tych środków w województwie między poszczególne gminy. Kwota ta jest wynikiem kompromisu między potrzebami pomocy społecznej w tym zakresie a możliwościami budżetowymi państwa. Zapotrzebowanie całej sfery społecznej na środki finansowe jest tak duże, że nie jest możliwe pełne zaspokojenie potrzeb pomocy społecznej. Rzeczywiście zakłada się, że koszty realizacji programów lokalnych będą pokrywane zarówno z budżetu centralnego, jak i z budżetu gminy. Nie oznacza to jednak bezwzględnego wymogu tego udziału, a jedynie możliwość zaangażowania własnych - także przecież ograniczonych środków gminy - przy realizacji działań na rzecz poprawy sytuacji materialnej rodzin. Założenie udziału budżetów gmin wynika także z faktu, że w programie zostaną zapewne ujęte działania, które już są realizowane przy udziale środków z budżetów gmin, takie jak np. wypłacanie dodatków mieszkaniowych, dożywianie dzieci w szkołach.

   Wytyczne do lokalnych programów osłonowych mają na celu optymalny podział środków przy aktywnym udziale gmin w procesie tego podziału. Intencją wytycznych było więc to, by gminy same określiły potrzeby finansowe, uwzględniając różne przewidywane formy pomocy. Gminy są bowiem najlepiej zorientowane, z jednej strony, w sytuacji materialnej rodzin na swoim terenie i wpływie podwyżek cen energii na tę sytuację, a z drugiej, w możliwości podjęcia przez gminę - obok wsparcia finansowego rodzin - przedsięwzięć mających na celu oszczędzanie energii i racjonalizację jej zużycia, np. poprzez podnoszenie sprawności energetycznej lokalnych sieci ciepłowniczych.

   Do ministerstwa wpłynęły już wnioski wojewodów o przydział środków wraz z najciekawszymi programami gmin w tym zakresie. Należy stwierdzić, że większość gmin bardzo poważnie potraktowała zaproponowaną formę rozwiązania problemu. Programy kompleksowo ujmują kwestię sposobu łagodzenia skutków podwyżek cen - począwszy od diagnozy sytuacji mieszkańców po podwyżkach cen, poprzez dokonanie szacunków dotyczących pomocy finansowej dla osób i rodzin najuboższych, aż po propozycje działań mających na celu optymalizację kosztów produkcji i dystrybucji ciepła. Programy zmotywowały gminy do zaplanowania i oszacowania większych i mniejszych przedsięwzięć zmierzających do oszczędności w zużyciu energii, takich jak np.:

   - instalowanie liczników zużycia energii cieplnej,

   - montowanie zaworów termostatycznych w budynkach i mieszkaniach,

   - modernizacja instalacji ciepłej wody i centralnego ogrzewania,

   - ocieplanie ścian budynków i wymiana stolarki okiennej,

   - modernizacja kotłowni.

   Nie bez znaczenia jest też uświadamianie osób i rodzin o konieczności i sposobach oszczędzania energii cieplnej.

   Wiele gmin dostrzega więc większą ˝opłacalność˝ pomocy mającej na celu oszczędność zużycia energii i w efekcie niższe rachunki niż ˝dofinansowania˝ poprzez zasiłki z pomocy społecznej (bo do tego się to często sprowadza) starych, niewydolnych kotłowni.

   Realizacja lokalnych programów ma być poddana systematycznemu monitoringowi przez wojewódzkie zespoły pomocy społecznej.

   W zakresie świadczeń socjalnych gminy postulują zmianę przepisów regulujących dodatki mieszkaniowe, zwłaszcza umożliwienie wypłacania zasiłków właścicielom domów jednorodzinnych oraz ujęcie w wydatkach mieszkaniowych energii elektrycznej i gazu zużytych do celów bytowych. Nowelizację przepisów dotyczących dodatków mieszkaniowych przygotowuje prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast. Nie przewiduje się natomiast zwiększenia środków budżetowych na zasiłki pomocy społecznej.

   Minister

   Longin Komołowski

   Warszawa, dnia 5 marca 1998 r.